Viser arkivet for stikkord senterpartiet

Ufritt og urettferdig val i Hviterussland

Valet til nytt parlament i Hviterussland var allereie lenge før valdagen dømt til å få massiv kritikk. Fleire framståande representantar for opposisjonen fekk ikkje lov å stille til val. Framleis sit fleire regimekritikarar i fengsel etter presidentvalet i 2010. Opposisjonen fekk minimal representasjon i valkomiteane. Enkelte av dei opposisjonspolitikarane som stilte til val vart hindra eller sensurert i den tildelte sendetida i media. Uavhengige journalistar blir hindra i arbeidet sitt, det er også eksempel på arrestasjonar. Mellom anna sonar ein journalist ein dom på fem år for å ha fornærma presidenten i ein artikkel. Det er vanskeleg å forstå og akseptere at dette skjer her i Europa i vår tid.

OSSE si sterke kritikk av gjennomføringa av valet, kjem ikkje overraskande. Eg har vore valobservatør i fleire tidlegare sovjetrepublikkar, men tilhøva for dei demokratiske kreftene i Hviterussland er dei verste eg har opplevd.

OSSE kritiserar Hviterussland for ei rekke brot på god valgjennomføring. Matteo Mecacci, leiaren av OSSEs korttidsobservasjon, oppsummerte det klart: «Eit fritt val er avhengig av at folk har frihet til å snakke, til å organisere seg, og å stille til val. Dette så vi ikkje i denne kampanjen».

På tross av at det var venta at valgjennomføringa kom til å være nokså kritikkverdig, meiner eg at det er riktig at vi sender valobservatørar til landet. Eg er usamd med dei som hevdar at det kan bidra til å legitimere valet. Nøytrale auge inn i ein valprosess gjer merksemd rundt demokrati og menneskerettigheter. Det er viktig at vi bryr oss, og viser at vi er opptekne av kva som skjer i Hviterussland.

Eg håpar at den internasjonale interessa og engasjementet bidreg til demokrati og menneskerettar i Hviterussland på sikt.

Naivt frå Oddekalv

I VG 18. juli har Miljøvernforbundets leiar, Kurt Oddekalv, eit temmelig tendensiøst innlegg om kor meiningslaust og miljøskadeleg det er å produsere meir fornybar energi. Han hevdar at det er naivt å tru at fornybar elektrisitetsproduksjon kan erstatte olje, som til dømes brukas i 95 prosent av dagens transport.

Eg er djupt usamd med Oddekalv. Meiner han verkeleg at vi ikkje skal produsere fornybar kraft som kan erstatte den fossile energien som i dag brukas til dømes i transportsektoren? Meiner han at det er ok at vi skal basere oss på like stor grad av fossil energi også i framtida? Kor er viljen hans til å gjere noko for å vri forbruket frå fossil til fornybar energibruk?

Ingen er usamd i at ein bør energieffektivisere samfunnet, men det er naivt å tru at vi løyser den globale klimakrisa med straumsparing åleine. I Senterpartiet meiner vi tvert om at dei fornybare ressursane er ein nøkkel for å møte både klimautfordringane og det auka energibehovet.

Oddekalvs innlegg vitnar om spriket som er i den såkalla ”miljørørsla” i Noreg. Rørsla er splitta mellom dei som er mest opptekne av vern, og dei som er opptekne av å bruke naturen for å stogge det største trugsmålet som finst mot naturen – klimaendringane.

Verda treng energi. I Noreg kan vi produsere begge delar på miljøvennleg og berekraftig vis. Vi er rike på både naturressursar og kompetanse. Senterpartiet vil ha meir fornybar energi, som kan erstatte den fossile energien. Naturen og miljøet har ikkje råd til at vi lar vere.

Venstre i klima-spagat

Venstre kritiserar klimameldinga. Samstundes har dei opna dørane for regjeringssamarbeid med FrP. Det kan bli ei ytterst krevjande spagat.

Venstre kritiserar klimameldinga for å inneholde for lite. Dei håper på at forhandlingane i Stortinget gjer rom for forbetringar. FrP, på si side, meinar åpenbart at klimameldinga inneheld for mykje. Dei fryktar som vanleg for prisane på bilar.

Det er særs vanskeleg å sjå føre seg korleis Trine Skei Grande og resten av Venstre trur at flørtinga med FrP kan avle fram god klimapolitikk. Eg kan ikkje sjå korleis Venstre på den eine sida kan fortsette å smykke seg med grønfargen sin, og samstundes gjere vegen til makta kortare for det einaste partiet på Stortinget som er kritisk til om klimaendringane er menneskeskapte, og som har ytra rikeleg med kritikk mot FNs klimapanel. Korleis Venstre kan tru at klimapolitikken kan bli betre om dei får halde FrP i handa, er ei gåte.

Lista over miljø- og klimasaker som aldri kjem til å bli realisert om FrP får vilja si, er lang. To eksempler: FrP vil bore etter olje i Lofoten og Vesterålen. Venstre vil ikkje ha petroleumsverksemd i desse områda. Venstre, Senterpartiet og KrF gjekk av som regjeringsparti i år 2000, på grunn av krav til rensing av gasskraft. FrP ivrar for gasskraft utan rensing.

Venstre har vald å go’blunke til Stortingets klima-badboys. Det kan bli ei svært krevjande øving å få eit eventuelt framtidig ekteskap til å fungere, særleg om Venstre meinar alvor med klimapolitikken sin.

Det bør være skilnad på å forlove seg, og å love for mykje. Her har nok Venstre gjort begge delar. Det blir ikkje god klimapolitikk av å la FrP styre skuta.

Klima for grøne arbeidsplassar

Klimameldinga som vert presentert i dag, er godt nytt både for klimaet og for Noregs framtidige næringsliv.

For Senterpartiet er det heilt sentralt at norsk klimapolitikk ikkje handlar om å kjøpe seg ut av klimaproblema, men bruke pengar i Noreg for å styrke konkurransekrafta til framtidas grøne næringsliv. 25 nye milliardar i fondsmidlar gjev oss sjans til å ligge heilt i front internasjonalt. Vår kraftkrevande industri er den reinaste i verda – no legg vi til rette for ytterligare energieffektivisering og Co2-reduksjon, slik at den er verdsleiande også i framtida.

I Noreg har vi fantastiske naturressursar, som bidreg til produksjon, industri og kunnskap innan fornybar energi. I tillegg er vi rike på kapital. Meldinga varslar meir rein energi inn i transportsektor, petroleumssektor og byggsektor på bekostning av fossil energi.

Noreg har store uutnytta ressursar i skogen. Eg er glad for at Senterpartiet fekk gjennomslag for å omforme meir skog til bioenergi, grøne arbeidsplassar og Co2-lager.

Fokuset på teknologiutvikling er heilt sentralt for å lukkast i den framtidige konkurransen. Det tek tid å utvikle eit grønt næringsliv, og derfor er auka satsing på forsking og utvikling ein nøkkel.

Slepp opp klimabremsen, Haltbrekken!

Vindkraft og annan fornybarproduksjon er ein del av løysinga på klimakrisa. Difor må Haltbrekken slutte å protestere mot all fornybar energi – dersom han framleis vil utfordre regjering og Storting på klimahandling.

Det er skilnad på å være varsam når det skal byggast ut ny fornybar energi, og å vere motstandar på rein automatikk.

Det er klimaendringane som er det største trugsmålet mot verdas biologiske mangfald. Berre ei temperaturauke på 2 gradar, som er det verda i beste fall blir samde om, vil føre til auka risiko for utrydding for meir enn 20% av verda sine kjende kjente artar. Om verda ikkje får til eit dramatisk kurs-skifte, blir temperaturauken langt høgare enn dette. Det vil få skremmande konsekvensar.

Noreg treng meir vindkraft for at vi skal nå klimamåla våre. Naturvernforbundet bremsar så godt dei kan. Dei har klaga på heile 8 av 10 vindkraftprosjekt som er omsøkt til NVE. Med andre ord: dei har klaga på heile 97,93 % av all konsesjonssøkt vindkraftproduksjon. Dette kjem i tillegg til at dei stod bak om lag halvparten av klagene på småkraftsaker i 2010 og 2011.

Om Haltbrekken og Naturvernforbundet får vilja si, ser det mørkt ut for Noreg sitt viktigaste bidrag til klimakrisa.

Slepp vindkrafta fri, Haltbrekken. Det er vår!

Vindkraftkommunane må få si del av kaka

Kommunar som produserar vasskraft, har ei sjølvsagt rett til å få sin del av verdiane som blir produsert. Det skulle berre mangle.

Vasskraftkommunane forsynar heile Noreg med rein og fornybar kraft. Vasskrafta har produsert rein elektrisitet i Noreg sidan 1800-talet. Vasskrafta la grunnlaget for norsk industri, og for verdiskaping i hele landet. Kraftkommunane får ei sjølvsagt takk for hjelpa, sidan dei bidreg både til dette, og til å løyse ei av verdas største utfordringar: klimakrisa. Dei fremmar eit felles gode, og får rettmessig kompensasjon for at storsamfunnet får dra nytte av naturressursane deira. Det er trass alt innbyggarane i desse kommunane som må forhalde seg til dei naturinngrepa som vert gjorde for å sikre landet rein energi.

Nettopp difor ser eg ingen grunn til at folk i vindkraftkommunane ikkje skal få si del av kaka.
Både vindkraft og vasskraft produserar elektrisitet til gode for langt fleire enn seg sjølve. Der vasskraftkommunane får naturressursskatt og konsesjonskraft som takk for at storsamfunnet får fornybar energi skapt av lokalsamfunnas ressursar, må vindkraftkommunane forhandle med utbyggar for å få ei akseptabel avtale om kompensasjon. I motsetning til vasskraftkommunane, har vindkraftkommunane ingen lovfesta rett til å få sin andel av verdiskapinga.

Ein naturressursskatt/konsesjonsavgift vil gjere det meir føreseieleg både for utbyggarar og kommunar. Det vil også stimulere til utbygging av dei beste prosjekta. Mulighet for lokal verdiskaping er også med å forme haldningane til vindkraft i kommunar der utbygging er aktuelt.

Noreg har sett seg høge krav til framtidig utbygging av fornybar energi. For å få det til, er vi avhengige av at kraftkommunane – både dei som har potensiale for vasskraft og for vindkraft – vil bidra. Naturressursane i Noreg er store, og potensialet for utbygging av rein kraft er stort.

Det er ingen prinsipiell skilnad mellom vasskraftkommunar og vindkraftkommunar. Nettopp difor meiner eg at vindkraftkommunane bør få si rettmessige del av verdiskapinga, på linje med vasskraftkommunane. Det er til gode for folket i ressurskommunane – og klimaet.

Atomtrugsmål mot Noreg?

Nyleg var eg på reise i Finnmark, og møtte Cecilie Hansen, SPar og ordførar i Sør-Varanger kommune. Ho ga meg ei klar oppmoding: ta tak i atomtrugsmålet frå Russland.

Hendingane i Japan viste tydeleg at atomkraft kan ha store negative konsekvensar, også i fredstid. I Noreg er vi framleis påverka av Tjernobyl-ulukka. Til dømes må sau frå dei hardast råka områda framleis nedforas før slakt, for å få radioaktiviteten ut av kroppen. Mattilsynes gjer fortsatt kosthaldsråd til dei som haustar kjøt, sopp og bær frå områda som fekk mest radioaktivt nedbør. Om vi blir råka av ei atomulukke igjen, kan det gå mykje verre. Eit utslepp frå Sellafield-anlegget i Storbritannia kan gje sju gonger meir forureining enn det som råka Austlandet etter Tjernobyl-ulukka.

Riktignok er kjernekrafta blitt sikrare no enn for 20-30 år sidan, men det er langt frå heilt sikkert. Nils Bøhmer i Bellona reknar det som mest sannsynlig at den neste kjernekraftulukka skjer i Russland. Også atomreaktorar i skip kan være eit trugsmål. Vi fikk ei påminning om det i juli, då atom-ubåten ”Jekaterinburg” brann ved Murmansk Oblast.

Atomsikkerhets-samarbeidet i nordområda blir stadig betre. I perioden 1995-2010 er det løyva om lag 1,5 milliardar kroner til dette arbeidet. Fem atom-ubåtar er hugga opp. 250 atomdrevne fyrlyktar er skifta ut. Kola kjernekraftverk er sikrare.

Eg forstår likevel godt at ordføraren og befolkninga vart urolege då atom-ubåten brann like ved stovedøra deira. Difor må vi fortsatt arbeide forebyggande, og vi må være forberedt. Når eg tek med meg Energi- og miljøkomiteen til Kirkenes og Murmansk i haust, blir dette viktige tema å ta opp.

Så lenge verda har kjernekraft, kan ulukker skje.

Buplikta er ein viktig reidskap!

Ei bupliktsak i Stryn kommune har ført til ny debatt om buplikta generelt. Kvifor har vi eigentleg buplikt på gardsbruk?

Bu- og driveplikta på gardsbruk botnar i ein politisk målsetnad om å halde jord i hevd og produsere mat på gardsbruka i Norge. Sjølv om på langt nær alle gardsbruk i Norge vert drive aktivt, er bu- og driveplikta med å stimulere til at meir jord vert halde i hevd, mat produsert samt hindre gjengroing. Det synes klart at bebudde gardar i mindre grad er prega av forfall og gjengroing, enn dei gardane der det ikkje er fast busetnad. Norge har eit ansvar for å bidra til matproduksjonen i ei verd med nær ein milliard sveltande menneske.

Så vil mange påpeike at slett ikkje alle gardar vert drivne av dei som bur der, og at jorda kan haldast i hevd utan fast busetnad på garden. Men buplikta har fleire funksjonar. Den er med å sikre fast busetnad, og bidreg til å hindre at viktige ressursar ikkje forsvinn frå bygdene.

Buplikta er ein god reidskap for å sikre busetnad i bydene. Gardane er ofte mellom dei mest attraktive buplassane i lokalsamfunna. Sjølv veit eg fleire som stadig er på leit etter ein gard å kjøpe. Nokre kommunar har stor grad gjeve fritak frå buplikta, noko som resulterer i den paradoksale situasjon at gardar som folk ynskjer å flytte til – i fråflyttingsområder – vert omgjort til feriebustadar og kanskje berre nytta eit par veker i året. Nokre vert ikkje nytta i det heile. Samtidig kjempar ofte folket i dei same bygdene for å få ei positiv folketalsutvikling, noko som er viktig for at dei fastbuande kan ha det sørvis- og velferdstilbodet dei har idag; nærbutikk, skule, kollektivtilbod m.m.

Dei som angrip buplikta ved å hevde at den krenkar den private eigedomsretten gløymer det viktige prinsippet at med eigedomsrett, fylgjer også plikter. Ein eigedomsrett på gardar utan plikt vil bidra til å sentralisere mange av verdiane på bygdene. Viktige rettar som rett til jakt og fiske, mineraler, fallrettar til vasskraft og eigarskap av areal, vil då like gjerne kunne vere eigd frå Aker Brygge eller andre stadar i landet med mykje kapital. Dette er ettertrakta verdiar som buplikta idag bidreg til å sikre at er knytt til lokalsamfunna der ressursane er.

Retten til naudverge blir styrka

I Senterpartiet meiner vi at rovdyrpolitikken ikkje skal hindre bulyst og aktivitet i heile landet, eller forringe livskvaliteten til innbyggjarane. Bruk av utmarka er ei miljøvennleg form for verdiskaping, som òg er viktig for å oppretthalde det biologiske mangfaldet. Noreg treng aktive utmarksnæringar, både for å ha eit landbruk i heile landet, for å ta vare på kulturlandskapet og for å utvikle reiselivet som ei viktig næring i distrikts-Noreg.

For mange i landet vårt er rovdyrpolitikken blodig alvor. Folk opplever å finne husdyr sundrivne eller med så store skadar at dei må avlivast. Særleg etter bjørneangrep finn ein ofte sau der juret og andre kjøtfulle delar av kroppen er rivne av, samtidig som skadane ikkje er så store at dyret døyr av det. Ein treng ikkje vere veterinær for å forstå kva lidingar dyret er påført etter eit slikt angrep. Ein treng heller ikkje å vere psykolog for å forstå at dette gjer eit sterkt inntrykk på dei som eig dyra, og som sjølvsagt er glade i dyra sine. Vidare er det lett å forstå at foreldre blir utrygge når dei må sleppe barn ut på ein skuleveg der det i periodar dagleg blir observert bjørn.

Eg har stor respekt for folks ynske om å beskytte både seg sjølve og husdyra sine. Ein effektiv naudverjerett er heilt avgjerande for at rovdyrforvaltinga skal ha legitimitet blant lokalbefolkninga i område der det er både folk, beitedyr og rovvilt. Derfor har Senterpartiet vore pådrivar for at naudverjelovgjevinga skal liberaliserast i forhold til det som er dagens lovverk. Det oppnådde vi då Stortinget førre veke vedtok ein utvida naudvergerett.

Ta vare på kulturlandskapet!

Nær ein tredjedel av alle raudlisteartane har heimen sin i kulturlandskapet vårt. Kulturlandskapet er forma gjennom at mange generasjonar, og det ligg mykje svette og hardt arbeid bak delar av den fantastiske variasjonen vi har i landskapstypar i landet vårt. Kulturlandskapet har ikkje vorte til gjennom passivt vern, men gjennom bærekraftig bruk. Og dette arbeidet har altså ikkje berre sikra mat og overleving – men har lagt til rette for eit fantastisk mangfald av artar i norsk flora og fauna.

No er landskapet trua og dermed dei som lever av og i det. Talet på mål jord og beite som gror att kvart år er skræmande høgt i delar av landet vårt. Kvifor er det ikkje fleire som ropar varsku? Artane som lever i kulturlandskapet er ikkje store lubne rovpelsdyr eller sympatiske kvalar som er lett å gå i demonstrasjonstog for. Dei er små og stilleteiande artar som ikkje gjer så mykje ut av seg, men er dei mindre verdt av den grunn?

No må denne artsdiskrimineringa stoppe opp. Eg heiser herved fana for alle dei små og stille artane i kulturlandskapet landet over som er lei av at alle berre er opptatt av store og lodne rovdyr. Alle som er opptekne av det biologiske mangfaldet bør også gå på barrikadane for kulturlandskapet. Kulturlandskap handlar ikkje berre om matproduksjon, open og reiselivsvenleg natur og butrivsel – sjølv om alt dette er viktig. Kulturlandskapet handlar i høgste grad om biologisk mangfald og framtida for dei som har heimane sine rundt tuene i beitet, nede ved grastustane på enga og i den opne skråninga ned mot elva.

Atomkraft? Nei takk!

Meir enn halvparten av nordmenn under 30 år ønskjer kjernekraft velkommen, om det førar til nedgang i utsleppa av CO2. Det hevdar ei undersøking utført av magasinet Hus & Bolig. Eg tvilar på at like mange hadde vore positive om kraftverka skulle byggast i deira eiga kommune.

Det er ikkje tvil om at energibehovet i verda kjem til å auke. Det er heller ikkje tvil om at energiproduksjonen i verda må aukast. Dersom heile denne auken kjem i form av fossil energibruk, kan det få katastrofale konsekvensar for klimaet på jorda. Det rokkar likevel ikkje ved Senterpartiet si grunnholdning. Vi er imot at Noreg skal produsere energi basert på kjernekraft. Vi meiner at forsking på kjernekraft ikkje skal vere ei prioritert oppgåve. Vi bør prioritere hovudinnsatsen vår på andre område.

Dei som ynskjer å satse på kjernekraft, gløymer den alvorlege historia utbygging av kjernekraft har hatt. Ei rekkje alvorlege ulykker på atomkraftverk på 1980-talet bremsa opp utviklinga, bl.a. Mills Island-ulykka i 1979. Vidare vil dei fleste av oss hugse Tsjernobyl-ulykka i 1986, som ikkje berre ramma nærområda i dagens Ukraina, men òg Europa og Noreg. Dei to siste åra har det òg vore det vi kan kalle alvorlege hendingar ved atomkraftverka.

Dei som er tilhengarar av kjernekraft, vil peike på at det ikkje er denne typen fyrste-, andre- og tredjegenerasjons kjernekraftverk vi skal satse på i framtida, og det har dei nok rett i. Teknologiske nyvinningar vil truleg sikre framtidige kjernekraftverk betre enn dagens. Det løyser likevel ikkje det grunnleggjande problemet knytt til avfall og sikkerheit. Det finst i dag ikkje nokon sikker måte å kvitte seg med brukt atomkjernebrensel på, og ingen metode for å ufarleggjere avfallet. Atomavfall kan berre lagrast, ikkje uskadeleggjerast. Nokre avfallrestar skal haldast vekke frå menneske og natur i oppimot ufattelege 100 000 år. Altså: Utfordringane blir leverte vidare til dei neste generasjonane, og menneske som enno ikkje er fødde, må bere byrda for det som er vår tids energiproduksjon. Dette står i direkte motstrid til Senterpartiet sin forvaltningstankegang.

Thorium har vore lansert som ei reinare løysing enn uran. Eg er ikkje overbevist. Sjølv om thoriumavfall skulle trenge kortare lagringstid enn avfall frå tradisjonell kjernekraft, vil det ganske sikkert krevje lagring i lang tid framover. Thorium inneheld bl.a. to typar langliva radionuklidar med ei halveringstid på høvesvis 32 000 og 7 340 år. Dermed krev dette veldig langvarig lagring. Ulykker eller det at avfall kjem på avvegar, kan få katastrofale konsekvensar. Eg trur ikkje mange av oss hadde takka ja til å ha eit avfallsdeponi som nabo.

Atomkraftproduksjon overfører store utfordringar til generasjonane som kjem etter oss. Dette strir mot Senterpartiet sin ideologi. Senterpartiet si hovudinnvending mot kjernekraft er at det ikkje er berekraftig. Derimot har Noreg store og gode ressursar når det gjeld energi som faktisk er berekraftig. Havenergi er ei av dei. I tillegg har vi store ressursar og mykje kunnskap om vasskraft og bioenergi og mange nye former for energiproduksjon.

Politikk handlar om å prioritere. Vi må bruke ressursane der vi verkeleg kan få utteljing og bli best. Det er ikkje på kjernekraft, men det er å hente ut det enorme potensialet vi har innanfor bio, vatn, vind og andre fornybare kjelder. Difor seier eg nei takk til atomkraft.

Køyr på høgare gir!

Visste du at du berre ved å køyre på høgare gir, ta av skiboksen og ha riktig lufttrykk i bildekka kan redusere CO2-utsleppa frå bilen din?

Transportsektoren har dei raskast voksande utsleppa av alle sektorene i Noreg, og er også den sektoren som det er mest utfordrande å få redusert utsleppa frå. Men ikkje alle klimatiltak er dyre eller kompliserte. Klimakur har rekna ut at ved å endre måten vi køyrer på, til såkalla økokøyring, kan du kutte 10-20% av utsleppa frå bilen din. Samstundes skånar du lommeboka for 10-20% av utgiftene til drivstoff.

Klimakur rekna ut at enkle endringar i køyrestil og vanar kan gje ei reduksjon på 32 400 tonn CO2 på landsbasis innan 2020. Ei viktig oppgåve blir å syte for at flest mogleg av Noregs bilistar får vite korleis dei kan endre køyrestil.

Eit viktig verkemiddel er å gå på økokøyringskurs. Samstundes har eg stor tru på å gjere informasjonen mest mogleg tilgjengeleg. Alle norske bilførare er jevnleg innom ei bensinstasjon. Det gjer stasjonane til den viktigaste møteplassen for informasjon om økokøyring.

Difor har Senterpartiet og NAF gått saman om ei oppmoding til Norsk Petroleumsinstitutt om å auke innsatsen med å informere kundane om korleis dei kan køyre meir økonomisk – og dermed skåne klimaet og lommeboka på same tid.

Kald vinter på varm klode

Klimamøtet i København resulterte ikkje i ei bindande avtale, og skuffelsen var stor hos mange forskarar, politikarar og aktivistar som var til stades. Dei same personane hadde knapt nådd å reise heim før Noreg fraus til – og sidan har det vore kaldt. Tok dei feil?

Enkelte bloggarar og klimaskeptikarar hevdar det. Det er særs lite gjennomtenkt. Fyst og fremst må vi skilje mellom vær og klima. Ein kan ikkje spå lange trendar berre ut frå ein vinter. Og sjølv om den lokale oppvarminga ser ut til å ha tatt ei pause, fortsett den globale.

Denne vinteren var det varmare på Svalbard enn i Oslo. I Longyearbyen var middeltemperaturen over 8 grader høgare enn normalt. Det har vore temperaturar godt over normalen i Nord-Afrika og austlege delar av Middelhavsområdet. På verdsbasis var januar den varmaste sidan dei instrumentelle målingane starta på 1800-talet.

Vintre som den vi har hatt i Noreg i år, er utrydningstrua. Den globale oppvarminga er diverre ikkje avlyst. Arbeidet for å få ned CO2-utsleppa må fortsette.

Spare på skillingen og la klimaet gå?

Rapporten Klimakur 2020 vart presentert 17. februar, og fyste foredragshaldar nådde knapt ned frå talarstolen før dei første artiklane kom på nettavisene. Spørsmålet ”Vil DU betale 25 kr literen for bensin for å redde klimaet?” var eit gjennomgangstema, og fokus har langt på veg vore på kor mykje kuren vil koste for kvar av oss. Men klimakur var mykje meir enn det.

Fyst og fremst må det understrekast at Klimakur er ei samling virkemiddel vi politikare kan velje frå. Nokre vil bli gjennomført, og nokre kjem vi til å velje bort. Den solide rapporten viser kva dei ulike tiltaka vil koste. Det vi ikkje kjem utanom, er at vi må gjere det som trengs for å redde klimaet.

Prisen på klimakuren må setjast i perspektiv. SSB har rekna ut at tiltaka som trengs, vil koste rundt rekna tre kronar per nordmann per dag. Prisen på å la klimaendringane gå sin gang, er derimot særs vanskeleg å fastsetje. 3 kroner har vi vel gjerne råd til for å sikre etterkomarane våre dei same klimatiske levevilkåra som oss sjølve?

Til tross for ein kald og tørr vinter i år veit vi at prognosane framleis seier meir ekstrem nedbør, med påfølgande flaumfare og rasfare. Det kjem vi til å merke på forsikringsprisane. Vi veit at norske havområdar vert surare, men ikkje kor store problem det kan skape for til dømes fiskerinæringa. Vi veit og at havet kjem til å stige.

Prisen for å fortsette som vi gjer no er truleg svært høg. Å oppfylle Noregs klimaforpliktelser er tross alt mykje billigare. Om vi gjer det, kjem vi til å være like rike til påske 2020 som vi elles ville vært til jul 2019. Er du med på å bidra med 3 kroner per dag i klimadugnaden?

Internasjonal skatt for klimakutt

Noreg bør lansere ein internasjonal Tobinskatt både som eit middel for å hindre framtidige finanskriser, og for å hjelpe verda ut av klimakrisa.

Nå går Gordon Brown, Angela Merkel og Nicholas Sarkozy i spissen for ei skatteleggjing av dei internasjonale finans- og valutamarknadene. Samstundes er ei finansiering av utsleppskutt i utviklingsland eit av dei viktigste hindra for ei klimaavtale i København. Tida er inne for å bruke inntektene av ein internasjonal Tobin skatt på valutahandel til å gjennomføre utsleppskutta i u-land.

For 31 år sidan kom den amerikanske økonomen og nobelprisvinnaren James Tobin med eit forslag om ei lita avgift på valutahandel. Den øydeleggjande finansspekulasjonen, som førte til valutakriser i Asia og fleire europeiske land, aktualiserte Tobins forslag på slutten av 1990-talet. Mellom anna for den globaliseringskritiske Attac-rørsla var kravet om Tobin-skatt ei hovudparole.

No, i 2009, har finanskrisa gjeve oss ei kraftig påminning om at finansmarknadene ikkje regulerar seg sjølve. Medan Attac-rørslas krav for nærare 10 år sidan vart harselert med som urealistisk, står forslaget om Tobin-skatt no høgt på den internasjonale saklista. G20-landa har no gjeve Det Internasjonale Pengefondet (IMF) i oppgåve å utgreie moglegheiter og ulike variantar for innføringa av ein Tobin-skatt.

Forslaga til korleis ein Tobin-skatt skal brukast og administrerast, er mange og ulike. Den britiske statsminister Gordon Brown har vore oppteken av at rekninga for finanskrisa ikkje skal gå til eigne skattebetalarar. Dei statlege redningspakkane har slanka statskassene etter finanskrisa. Browns tanke er å ha eit internasjonalt fond som kan vere ein «buffer» mot slike situasjonar.

Ein idé, meir i tråd med Tobins opphavelege forslag, ville vere å la pengane gå til eit FN-fond. Klimatingingane i København står i stampe. Mykje av utfordringa er å finansiere framtidige utsleppskutt i u-land. Kvifor ikkje gjere tiltak som gjer det dyrare å drive finansspekulasjon samstundes som vi finansierer utsleppskutt i u-land?

Noreg kan her spele ei nykjelrolle. Saman med Mexico har vi gått i bresjen for å finne ein modell for å finansiere klimatiltak i utviklingsland. Vi har allereie foreslått å opprette eit fond med ein storleik på om lag 10 milliardar dollar årleg i 2013, og utvidast til 30-40 milliardar dollar årleg i 2020. Pengane skal gå både til klimatilpassing og reduksjonar i utsleppa i u-land, mellom anna tiltak for å stogge avskoginga. Hovudinntekta til fondet skal kome frå auksjonering av utsleppsrettar. Den andre inntektskjelda er eit direkte bidrag frå dei rike i-landas statsbudsjett.

Det er likevel fleire grunner til at vi kanskje bør sjå på forslag for å gjere den norsk-meksikanske finansieringsmodellen meir robust. Til dømes er det ein god veg å gå før dei fleste rike landa vil akseptere å forplikte seg til summar i den storleiken Noreg og Mexico har gjort framlegg om. Stramme budsjett i åra som kjem vil gjere det enda vanskelegare. Langt større pengesummar er naudsynt, mellom anna meiner Verdsbanken at det kan være behov for opp mot 100 milliardar dollar årleg berre til klimatilpassing i u-land. Viss heile eller delar av ein internasjonal Tobin-skatt gjekk til klimafondet for u-land som Noreg og Mexico ynskjer, ville det ha gjeve langt større og langt meit stabile inntekter.

Det finst ei rekkje variantar av Tobin-skatt som IMF no skal utgreie. Alt frå ein skatt på alt frå 0,005 prosent til éin prosent av alle valutatransaksjonane. Diskusjonen mellom sentrale EU-land har og hatt eit anna perspektiv. Fleire land ynskjer ei utvida skattlegging av alle finanstransaksjonar, og ikkje berre valutahandelen. Ein austerrisk studie syner at ein skattesats på 0,01 prosent av alle finanstransaksjonar ville gjeve 287 milliardar euro i kassen årleg – nesten eit heilt norsk oljefond kvart år!

Ein Tobin-skatt vil vere eit fornuftig tiltak i kjølvatnet av finanskrisa. Spekulasjonen på den internasjonale valutamarknaden er ufatteleg stor – og potensielt særs skadeleg. Ein artikkel i respekterte Wall Street Journal 30. juli 2008, slo fast at berre vel tre prosent av årlege globale transaksjonar på valutamarknaden var knytt til handel med varer og tenester. Handelen i valutamarknaden er dimed meir enn 30 gongar høgare enn det volumet som hadde vore naudsynt for berre å skaffe nok valuta til å gjennomføre internasjonal handel.

Då Tobin-skatten fyrst vart lansert, var den populær i fleire politiske miljø her i Noreg, og da kanskje særlig i Senterpartiet. Også Ap var på banen: «Arbeiderpartiet vil ha internasjonal beskatning på valutaspekulasjon», het det i ei fråsegn frå landsmøtet i 2002. Frå SV året før var det sagt at «Norge må utrede innføringen av en Tobin-skatt på valutatransaksjoner.»

Sidan vart det stille frå den kanten. I partidebatten Attac arrangerte i september ynskja korkje Arbeidarpartiet, Venstre, Høyre eller Fremskrittspartiet ein slik skatt. SV var nokså halvhjerta, og som Attac skriver på sin heimeside: «Som enslig svale stod nå bare Sp, som fortsatte å støtte en Tobinskatt for regulering.»

Noreg, med ei raudgrøn regjering, bør gå i front med nye og framtidsretta idéar for å regulere finansmarknaden. Erik Solheim har samanlikna klimatoppmøtet i København med Bretton Woods etter den andre verdskrigen. Den internasjonale arkitekturen, institusjonane som skal styre verda i riktig retning blir fastlagt no. Noreg er i ein særs god posisjon til å lansere ein internasjonal Tobinskatt som eit klimatiltak. Eit slikt tiltak vil ha ein dobbeleffekt for verdas vel; både som eit middel for å hindre framtidige finanskriser, og for å hjelpe verda ut av klimakrisa.

Vaksine mot overbefolkning?

Den store folkeveksten verda står ovanfor er eit av vår tids store utfordringar. Vi må rekne med ei auke i tal menneske på jorda med nær 50% dei komande tiåra. Alle desse skal i likskap med resten av oss ha mat og energi. Dei skal forbruke og dei skal forsøple, akkurat som vi andre og dette skal skje parallelt med at verda arbeider seg ut av finanskrisa – og med to langt meir alvorlege overliggande krisene – klimakrisa og matkrisa – som realitet. Ingen tvil om at utfordringane er formidable.

Metodar for å møte raskt aukane folketal varierer. Kinas 1-barnspolitikk har vore drastisk, og har hatt enorme kostnader for enkeltpersonar. På berre 22 år, fall fødselsraten i Iran frå 7 i 1984, til 1.9 i 2006. Utdanning av kvinner er ei stor del av forklaringa. I Mexico og Etiopia har uskuldige tiltak som påverknad gjennom såpeseriar vore effektive.

Dei store barnekulla særskilt på den sørlege halvkula stiller landa der ovanfor store utfordringar. I fleire av Afrikas fattigaste land, til dømes Mali og Malawi, er det spådd ei trippling av befolkninga innan seinast 2050. Mangel på kunnskap om prevensjon og lite fokus på familieplanlegging er sjølvsagt ein del av forklaringa på store barnekull. Men vi skal også hugse at stor barnedødelighet og manglande sosialt sikkerhetsnett er ein annan.

Vi skal ikkje langt tilbake i tid før det også i Norge var vesentleg større barnekull enn i dag. To av mine eigne besteforeldre hadde 10 syskjen. Ser vi attende gjennom historia var talet på fødslar i ein familie langt meir vanleg enn dagens syskenflokkar på to eller tre. Som i mange land utan ein utbygd velferdsstat var familien den fremste økonomiske tryggleiken for alderdomen også i vårt land tidlegare. At fleire born lever opp gjer til at ”alderdomen er sikra”, sjølv med færre born i kvar familie. I til dømes Norge reknar ein med at kvar kvinne i snitt må føde 2.1 barn for at folketalet skal halde seg stabilt. Det lave talet skuldast at barnedødeligheten er lav her. På verdsbasis er talet 2.33 barn pr kvinne – og i fattige land kan det vere over 3.

Det er ikkje anna enn forståeleg at folk i fattige land for mange born, for å skaffe seg eit sikkerhetsnett. Slik sett er kanskje den viktigaste bistanden Norge kan gje ovanfor u-land med stor folkevekst, bistand til vaksine og fokus på å hindre barnedød og mødrehelse. På sikt kan det å redde fleire born og mødre frå sjukdom og død, ikkje berre vere eit spørsmål om rett etikk, men eit avgjerande viktig bidrag til å dempe talet på barnefødslar – og dermed folkeveksten på kloden.

Voldtekt som våpen

- We need to take action, sa ein engasjert utanriksminister Hillary Clinton då sikkerhetsrådet onsdag vedtok ein ny resolusjon i kampen mot overgrep mot kvinner og born i krig og konflikt.

I ein krigssituasjon er det ofte dei som ikkje er direkte deltakande i krigshandlingane som betalar den høgaste prisen. Seksuelle overgrep mot kvinner og born i dei mange krigane og konfliktene vi har rundt i verda er tiltakande. Det er skremande nok ein aukande tendens til at det er systematiske overgrep. Voldtekt blir brukt som våpen for å bryte ned familiar og lokalsamfunn. Slike overgrep kan vanskeleggjere varig fredsbygging.

Ein treng ikkje å vite mykje om krig for å sjå at dette er eit effektivt våpen. Slike overgrep råkar ikkje berre enkeltpersonar – men vi kan sjølv tenkje oss kva konsekvensar dei får i dei familiane som vert ramma – og dei lokalsamfunn der slike hendingar har gått føre seg. Samfunnsstrukturane vert rivne ned. Tryggleiken forsvinn.

I det krigsramma landet Kongo er forholda så grufulle at det er vanskelig å beskrive. Kvar månad vert det rapportert inn meir enn 1100 valdtekter, og dei fleste blir nok ikkje rapportert inn. Dei seksuelle overgrepa er systematiske og dei kjenner ingen alder.

Den nye FN-resolusjonen fører til at både systematiske seksuelle overgrep og systematisk lemlestelse/drap av born i krigssituasjonar skal registrerast. Dei land eller opprørsgrupper som brukar slike handlingar skal konfronterast. Det same har vore gjort mot rekruttering av barnesoldata. Det har hatt ein god effekt. Omfanget av bruk av barnesoldatar er redusert, og barnesoldatar er henta ut av kampgruppene.

Det er ikkje sikkert at FN gjennom arbeidet sitt opp mot medlemsland og partar i krig klarar å hindre alle overgrep i framtida, men kanskje tok verda sine statar eit lite steg på onsdag. Eg håpar at det i framtida skånar fleire mot dei grusomheter som desverre hender altfor ofte i mot uskuldige kvinner og born i krigssituasjonar.

Ein forfallen helt

Det er onsdag føremiddag og det minkar på folk frå ulike nasjonalitetar som sit på plassane sine i FN si generalforsamling. Etter ei eiga magisk stemning i salen under Obama sitt innlegg, og – får ein seie – det litt meir ustrukturerte, betydelig lengre og ikkje fullt så magiske innlegget til Libya sin leiar Moammar Ghadaffi – har fleire av oss behov for å strekke litt på beina.

På veg ut passerer eg rett forbi Zimbabwe sine seter i forsamlinga, og der sit presidenten Robert Mugabe og skodar ned i nokre dokument. Heile dagen har vi synes det har vore artig å gå mellom så mange statsleiarar og kjende politikarar at ein nesten kjenner seg som statist i ei CNN-sending. Synest av den kjende presidenten i Zimbawe gjer meg berre trist.

Robert Mugabe var Zimbabwe og mange naboland sitt svar på Nelson Mandela. Ein fridomshelt som kjempa mot apartheid og undertrykkinga av Afrika si befolkning. Han var tiljubla av sine landsmenn – av folk i heile Afrika, og sett opp til av mange i vesten som var med i kampen mot apartheid regimet. Han tok over styringa i Zimbabwe og bygde infrastruktur og satsa på utdanning. Folk opplevde høgare levestandar og meir rettferd.

No, ein del år seinare, klamrar den gamle mannen seg til makta. Han leier eit land som tross sine store rikdommar ikkje klarar å fø eiga befolkning – økonomien er ute av styring – utdanningssystem og infrastruktur forvitrar og opposisjonen vert trakassert og mishandla.

Mon tru om korleis han sjølv ser landet sitt no, undrar eg i det eg går forbi. For mens Nelson Mandela la vekt på forsoning, rettferd og sameksistens – holdt Mugabe hatet oppe mot dei kvite i Zimbawe. Og brukte det til å halde lovlig opposisjon i Zimbabwe nede. Landet som hadde store muligheter til å blomstre og utvikle seg som eit fyrtårn i Afrika både demokratisk og velstandsmessig, er på konkursens rand. Og det som kunne ha vore ein helt og ein fridomsforkjempar kjem til å gå inn i historia – ikkje som det – men som ein mann som sette sitt eige maktbegjær framfor sitt folk ve og vel.

Mugabe ser opp og fram mot talarstolen – snart skal han halde innlegget sitt i den forsamlinga som samlar alle verda sine leiarar. Situasjonen for sitt eige folk, demokratiet og ytringsfridomen i Zimbabwe blir nok ikkje det store temaet.

Har vi plikt til å hjelpe?

Vi har alle gjennom livet opplevd å få hjelp til små eller store ting av personar som ikkje nødvendigvis hadde noko plikt eller utbytte av å hjelpe oss – men som gjorde det likevel. I nokre tilfeller har denne hjelpa vore særs viktig, i andre tilfeller har den gjort kvardagen litt enklare.

Nokon vel å vere svært aktive og vel å bruke mykje ressursar og tid i liva sine for å gjere noko godt for andre. Det er nestekjærleik i praksis, og det står respekt av det.

Men har vi òg som fellesskap og nasjon eit ansvar for å hjelpe?

Kvart einaste år brukar Norge store ressursar for å bistå folk i fattige land med mat, klede, husly og utdanning. Ofte handlar dette om å hjelpe folk å overleve til neste dag, veke eller år. Vi gjer det ikkje fordi vi må, men fordi eit politisk fleirtal har sagt at dette er riktig. Vi har eit ansvar for å hjelpe menneske rundt i verda som ikkje har det same utgangspunkt som oss sjølve. Kritikken framført av andre politikarar er at vi har så store utfordringar på heimebane at vi bør kutte bistanden.

Det er ikkje vanskeleg å vere enig i at vi framleis har utfordringar på heimebane. Likevel – vi må ikkje la dei fattigaste og svakaste i verda bli salderingspost for det.

Gjennom FN bistår Noreg får at vi skal nå tusenårsmåla. Norge er mellom anna tredje største gjevar i verda til det globale vaksineprogrammet. Gjennom dette har vi bidrege til å hindre 3,4 millionar dødsfall ved at born har fått vaksine. Nær 7 millionar foreldre, som hadde måtte gravlegge sine eigne born, får i staden vonleg sjå borna sine vekse opp.

Det er viktig at vi klarar å sjå lenger enn vår eigen dørstokk – og eg håpar vi også i framtida vil ta mål av oss til å vere ein stor bidragsytar internasjonalt. Ikkje fordi vi må – men fordi vi som medmennesker er samde om at det er riktig!

Should I stay or should I go?

“I thank the Almighty God for granting me, once more, this opportunity to adress this important international meeting…..” Irans leiar Mahmoud Ahmedinejad har entra talarstolen i generalforsamlinga i FN på slutten av den fyste dagen med generaldebatt.

Han brukar innlegget sitt på å snakke om korleis materielle verdiar har overteke for andelege verdiar og korleis viktige ideal som rettferd, ærlighet og nøysomhet er blitt mindre verdt. Innlegget liknar meir på ei preike enn eit politisk innlegg – men heilt utan politikk er det ikkje. Representantane for dei ulike landa fylgjer spent med på om han kjem til å gjenta benektelsar av Holocaust eller andre ekstremitetar. Det gjer han ikkje, likevel er det mange land som forlet salen under tala til den Iranske leiaren. Grunnen er til dels harde angrep på vesten og vesten sitt engasjement i andre delar av verda. Mykje av påstandane var tendensiøse og lett å vere usamde i, likevel vel den norske delegasjonen å bli sittande.

FN si rolle er mellom anna å vere ein møteplass for alle verda sine statsleiarar. Mange av innlegga vil det vere usemje om, men det er likevel ofte riktig å bli sittande. Usakelege angrep må møtast med sakelege argument og skulle innlegg ein var usamde i resultere i at ein forlet salen kvar gong, så ville ikkje FN kunne fungert som den møteplassen det er meint å vere.

Den beste grobotnen for hat, fordommar og mistru er mangel på møteplassar, debatt og dialog. FN er den møteplassen verda har oppretta nettopp for å forebygge konflikt gjennom dialog. Vi må sikre at vi nyttar denne debattarenaen til å møte argument med argument og ikkje gjennom å forlate dialogen og halde for øyra.

Vil dei lukkast?

Tysdag samlast meir enn 100 av verdas statsleiarar i New York for å drøfte global oppvarming og klimaendringane verda står ovanfor. Blant dei som møter er den amerikanske presidenten Barack Obama, Kina sin statsleiar Hu Jintao, Japan sin nyvalde statsministerYukio Hatayama og vår eigen Jens Stoltenberg.

Etter ei heftig loddtrekning blant oss som er i den norske FN-delegasjonen, var det mellom anna FrP sitt medlem i delegasjonen som gjekk av med ein plass i møtet. Kanskje like greit. For det er eit paradoks at Norges nest største parti framleis vel å halde seg kritisk til FN sitt forskarpanel sine advarslar.

Medan statsleiarane for dei mektigaste nasjonane i verda samlast for å drøfte korleis ein kan avgrense auka i temperaturen til 2 grader, vel altså FrP framleis å bruke energien på å så tvil om konklusjonane.

Dei om det. For Senterpartiet handlar klimatrusselen om 2 av dei viktigaste prinsippa i vår politikk. Forvaltartanken og føre vàr-prinsippet. “Vi har ikkje arva kloden av forfedra våre, vi lånar den av etterkomerane våre” er ei god setning som minner oss om den viktige forvaltar-tanken.

Gjennom alle tider og generasjonar har folk vore opptatt av å sikre den neste generasjonen minst like gode livstilhøve som ein sjølv hadde. For vår generasjon handlar dette i høgste grad om miljø. Kombinert med prinsippet om å vere føre vàr, må dette resultere i at vi handlar på bakgrunn av dei alvorlege forskingsrapportane som no er framlagt, og går frå det fossile til det fornybare energisamfunnet.

Møtet på tirsdag kan bidra til at verdsleiarane kjem med nye ambisiøse posisjonar for å avgrense oppvarminga. Lukkast dei i det er vi kanskje endå nærare ei ny klimaavtale i København.

Det handlar om livsvilkåra til dei som skal etterfylgje oss på kloden. Verken meir eller mindre.

Tapte klimaet valet?

”Klimaet havna i skuggen”, var Naturvernforbundets kommentar til valresultatet. ”Veljarane forstod ikkje alvoret i klimakrisa”, hevdar Haltbrekken. Det er ei alt for enkel analyse.

I ei undersøking gjort av Synovate, svarte 24% av veljarane at miljø var viktigast når dei skulle velje parti. Berre skule og utdanning var viktigare. Ikkje sidan 1989, tre år etter Tjernobyl-ulukka, har miljø vore like viktig.

Eg trur at veljarane forstår alvoret i klimakrisa godt – og at det var ein av grunnane til at fleirtalsregjeringa vart gjenvald. Det er 40 år sidan sist det har skjedd. Veljarane forstod at den største faren for klimaet, var ei blå regjering som i større grad hadde opna for innflytelse frå det partiet som ikkje trur på klimakrisa – Frp.

Jørgen Randers og Marit Sjøvåg Marino har analysert partias klimapolitikk i perioden 2005-2009, og konklusjonen er klar: regjeringssamarbeidet med SP og SV har gjort Aps program for 2009-2013 langt vektigare på klimapolitikk enn førre program. SP vert rangert som eit like godt klimaval som V og KrF. Hadde viljen til å satse på fornybar energi – som er høgt prioritert i Sp sitt program – blitt betre vektlagt, ja då hadde Sp vore eit fyrsteval for dei som er opptatt av klima.

Senterpartiet har varsla ei storstilt satsing på fornybar energi, grøne arbeidsplassar og grøn samferdsel. Klima blir eit viktig tema inn i den nye regjeringsplattforma. Klimaet tapte ikkje valet.

The only gay in the village?

Dagbladet hadde forrige fredag ein artikkel på temaet korleis det er å være den einaste homofile i bygda. Eg veit ikkje om det er grunn til å hevde at det er verre å leve som homofil i distrikta enn i byane – men det er eit faktum at mange homofile vel å flytte til byen. Noko av grunnen er vel sjansen for å finne andre i same situasjon.

Det mest alvorlege artikkelen tok opp er kor vanleg det er med truslar og vald mot homofile.

Ein skulle tru at det er meir eller mindre problemfritt å leve som homofil, bifil eller lesbisk i eit land kor lovverket har tatt inn over seg at kjærleik mellom to menneske har like stor verdi, uavhengig av kjønn og legning.

Slik er det ikkje. Dei som er intervjua i artikkelen, fortel om utfrysning og fysisk vald. Dei fortel om kameratar som på spørsmål om korleis dei ville reagert om nokon dei kjende stod frem som homofil, svarte: ”Eg ville drept han”.

Slike haldningar kan vi ikkje akseptere i samfunnet vårt og vi har alle ansvar for å konfrontere dei. Vi framleis ei lang veg å gå.

For Senterpartiet er det viktig at folk skal kunne velje å bu der dei vil, og føle at dei kan vere seg sjølve der dei bur. Det er trist når folk føler at dei nærast må flykte til byane for å kunne være seg sjølv.

Samstundes er det ikkje slik at livet som homofil eller bifil alltid er rosenrødt i byane heller. Ei undersøking gjort blant lesbiske, homofile og bifile tenåringar i Oslo, synar at ei av tjue lesbiske/bifile jenter og ei av fem homofile/bifile gutar har vært utsett for dagleg mobbing. Det er fire gonger fleire homofile ungdommar enn heterofile som det siste året har vorte utsett for vald som har kravd legebehandling.

Dette kan ikkje aksepterast, og må takast på alvor. Vi må halde fram med systematisk haldningsarbeid, i skulen, på arbeidsplassar og i organisasjonar.

Hugs at vi er alle med å skape rådande haldningar.