Viser arkivet for stikkord menneskerettigheter

Fredsprisen bør gå til Bialiatski

I dag har eg har nominert menneskerettsforkjempar Ales Bialiatski frå Kviterussland til Nobels Fredspris 2013. Bialiatski vil vere ein verdig vinnar av fredsprisen.

Politisk arbeid og arbeid for menneskerettane er risikosport i Kviterussland. Ales Bialiatski er ikkje skuggeredd. Med stor fare for eigen tryggleik har han via livet sitt til å gjere menneskeretts-situasjonen i Kviterussland betre. Han har vore arrestert ei rekkje gonger som følgje av sitt arbeid for menneskerettar og mot eit totalitært regime; fyste gong i 1988. Han stifta menneskerettsorganisasjonen Viasna i 1996, og under hans leiing har senteret hjulpet tusenvis av ofre for regimets undertrykking. Viasna samlar òg informasjon om menneskerettsbrot, arbeidar for å spreie kunnskap om menneskerettar, overvaker vala i landet – og spreier informasjon om det.

Det gjer ein ikkje ustraffa i Kviterussland. Styresmaktane har gjentekne gonger freista å vengeklippe både Bialiatski og organisasjonen Viasna. Bialiatski sjølv har vore fengsla sidan november 2011, då han – etter ei politisk motivert dom – vart idømd 4,5 års fengsel. I valet mellom eksil og fengselsstraff, valde han sistnemnde for å sette søkelys på menneskeretts-situasjonen i Hviterussland. Han sit no fengsla under kummerlege forhold.

Fredspris til Bialiatski vil sette søkjelyset på dei uverdige tilhøva for menneskerettane i Kviterussland og mot det som med rette kallas Europas siste diktatur.

Som valobservatør i Kviterussland i 2012, observerte eg kor sjangselause opposisjonskandidatane var, både til å køyre valkamp, og til å nå gjennom med sitt bodskap – om ein då ikkje allereie var hindra i å stille som kandidat. Eg såg sjølv korleis massivt valfusk effektiv var med å stenge døra for eit sete i parlamentet, for kandidatar som mot dårlege odds hadde klart å passere barrierane og fikk stille til val. Den massive internasjonale kritikken mot valet til nytt parlament i Kviterussland kom ikkje overraskande på nokon. Eg har vore valobservatør i fleire tidlegare sovjetrepublikkar, men tilhøva for dei demokratiske kreftene i Hviterussland er dei vanskelegaste eg har opplevd. Og framleis sit fleire regimekritikarar i fengsel etter presidentvalet i 2010.

Nobels fredspris 2013 bør gå til ein som har gjort ein særleg stor innsats for verdiar som vi tek som ei sjølvfølge. Slik er det ikkje i Bialiatskis heimland. Ei rekkje styresmakter, og internasjonale organisasjonar, peikar med rette på den nedslåande situasjonen for menneskerettar og demokrati i Kviterussland. Tortur er utbredt, og fengselstilhøva er særs kummerleg. Hviterussland er det einaste landet i Europa som både idømmer og gjennomførar dødsstraff. Ei rekke rapportar viser at kritiske journalistar, menneskeretts-aktivister og opposisjonspolitikarar er utsett for press, represaliar og truslar frå styresmaktene. Hviterussland har fleire politiske fangar. Opposisjonen har vanskelige kår, med overvaking, trakassering og arrestasjonar. Politiet går systematisk til verks for å slå ned på uavhengig politisk verksemd. Domstolane er ikkje uavhengige, og mange saker er politisk styrt. Det er høg grad av korrupsjon i landet. Mellom anna sonar ein journalist ein dom på fem år for å ha fornærma presidenten i ein artikkel. Det er vanskeleg å forstå og akseptere at dette skjer her i Europa i vår tid.

Eg meiner at Nobels fredspris bør bidra til å vende verda sine auge mot situasjonen i Kviterussland. Bialiatski har ofra mykje for det målet. Han har gjennom i rekkje år vist eit ekstraordinært mot, og ein overlegen viljestyrke, med eit mål for auge: betre menneskeretts-situasjonen i Hviterussland. Arbeidet har so langt gitt han ei rekkje internasjonale priser som anerkjenning av hans arbeid for fred og menneskerettar. Nobels fredspris 2013 bør bli den neste.

Nobels fredspris for 2013 bør gå til ein som verkeleg fortener han. Ales Bialitski er en særs verdig kandidat. Å gje Nobels fredspris til Ales Bialiatski, er i Alfred Nobels ånd.

Ufritt og urettferdig val i Hviterussland

Valet til nytt parlament i Hviterussland var allereie lenge før valdagen dømt til å få massiv kritikk. Fleire framståande representantar for opposisjonen fekk ikkje lov å stille til val. Framleis sit fleire regimekritikarar i fengsel etter presidentvalet i 2010. Opposisjonen fekk minimal representasjon i valkomiteane. Enkelte av dei opposisjonspolitikarane som stilte til val vart hindra eller sensurert i den tildelte sendetida i media. Uavhengige journalistar blir hindra i arbeidet sitt, det er også eksempel på arrestasjonar. Mellom anna sonar ein journalist ein dom på fem år for å ha fornærma presidenten i ein artikkel. Det er vanskeleg å forstå og akseptere at dette skjer her i Europa i vår tid.

OSSE si sterke kritikk av gjennomføringa av valet, kjem ikkje overraskande. Eg har vore valobservatør i fleire tidlegare sovjetrepublikkar, men tilhøva for dei demokratiske kreftene i Hviterussland er dei verste eg har opplevd.

OSSE kritiserar Hviterussland for ei rekke brot på god valgjennomføring. Matteo Mecacci, leiaren av OSSEs korttidsobservasjon, oppsummerte det klart: «Eit fritt val er avhengig av at folk har frihet til å snakke, til å organisere seg, og å stille til val. Dette så vi ikkje i denne kampanjen».

På tross av at det var venta at valgjennomføringa kom til å være nokså kritikkverdig, meiner eg at det er riktig at vi sender valobservatørar til landet. Eg er usamd med dei som hevdar at det kan bidra til å legitimere valet. Nøytrale auge inn i ein valprosess gjer merksemd rundt demokrati og menneskerettigheter. Det er viktig at vi bryr oss, og viser at vi er opptekne av kva som skjer i Hviterussland.

Eg håpar at den internasjonale interessa og engasjementet bidreg til demokrati og menneskerettar i Hviterussland på sikt.

Ein forfallen helt

Det er onsdag føremiddag og det minkar på folk frå ulike nasjonalitetar som sit på plassane sine i FN si generalforsamling. Etter ei eiga magisk stemning i salen under Obama sitt innlegg, og – får ein seie – det litt meir ustrukturerte, betydelig lengre og ikkje fullt så magiske innlegget til Libya sin leiar Moammar Ghadaffi – har fleire av oss behov for å strekke litt på beina.

På veg ut passerer eg rett forbi Zimbabwe sine seter i forsamlinga, og der sit presidenten Robert Mugabe og skodar ned i nokre dokument. Heile dagen har vi synes det har vore artig å gå mellom så mange statsleiarar og kjende politikarar at ein nesten kjenner seg som statist i ei CNN-sending. Synest av den kjende presidenten i Zimbawe gjer meg berre trist.

Robert Mugabe var Zimbabwe og mange naboland sitt svar på Nelson Mandela. Ein fridomshelt som kjempa mot apartheid og undertrykkinga av Afrika si befolkning. Han var tiljubla av sine landsmenn – av folk i heile Afrika, og sett opp til av mange i vesten som var med i kampen mot apartheid regimet. Han tok over styringa i Zimbabwe og bygde infrastruktur og satsa på utdanning. Folk opplevde høgare levestandar og meir rettferd.

No, ein del år seinare, klamrar den gamle mannen seg til makta. Han leier eit land som tross sine store rikdommar ikkje klarar å fø eiga befolkning – økonomien er ute av styring – utdanningssystem og infrastruktur forvitrar og opposisjonen vert trakassert og mishandla.

Mon tru om korleis han sjølv ser landet sitt no, undrar eg i det eg går forbi. For mens Nelson Mandela la vekt på forsoning, rettferd og sameksistens – holdt Mugabe hatet oppe mot dei kvite i Zimbawe. Og brukte det til å halde lovlig opposisjon i Zimbabwe nede. Landet som hadde store muligheter til å blomstre og utvikle seg som eit fyrtårn i Afrika både demokratisk og velstandsmessig, er på konkursens rand. Og det som kunne ha vore ein helt og ein fridomsforkjempar kjem til å gå inn i historia – ikkje som det – men som ein mann som sette sitt eige maktbegjær framfor sitt folk ve og vel.

Mugabe ser opp og fram mot talarstolen – snart skal han halde innlegget sitt i den forsamlinga som samlar alle verda sine leiarar. Situasjonen for sitt eige folk, demokratiet og ytringsfridomen i Zimbabwe blir nok ikkje det store temaet.