Viser arkivet for stikkord klima

Naivt frå Oddekalv

I VG 18. juli har Miljøvernforbundets leiar, Kurt Oddekalv, eit temmelig tendensiøst innlegg om kor meiningslaust og miljøskadeleg det er å produsere meir fornybar energi. Han hevdar at det er naivt å tru at fornybar elektrisitetsproduksjon kan erstatte olje, som til dømes brukas i 95 prosent av dagens transport.

Eg er djupt usamd med Oddekalv. Meiner han verkeleg at vi ikkje skal produsere fornybar kraft som kan erstatte den fossile energien som i dag brukas til dømes i transportsektoren? Meiner han at det er ok at vi skal basere oss på like stor grad av fossil energi også i framtida? Kor er viljen hans til å gjere noko for å vri forbruket frå fossil til fornybar energibruk?

Ingen er usamd i at ein bør energieffektivisere samfunnet, men det er naivt å tru at vi løyser den globale klimakrisa med straumsparing åleine. I Senterpartiet meiner vi tvert om at dei fornybare ressursane er ein nøkkel for å møte både klimautfordringane og det auka energibehovet.

Oddekalvs innlegg vitnar om spriket som er i den såkalla ”miljørørsla” i Noreg. Rørsla er splitta mellom dei som er mest opptekne av vern, og dei som er opptekne av å bruke naturen for å stogge det største trugsmålet som finst mot naturen – klimaendringane.

Verda treng energi. I Noreg kan vi produsere begge delar på miljøvennleg og berekraftig vis. Vi er rike på både naturressursar og kompetanse. Senterpartiet vil ha meir fornybar energi, som kan erstatte den fossile energien. Naturen og miljøet har ikkje råd til at vi lar vere.

Venstre i klima-spagat

Venstre kritiserar klimameldinga. Samstundes har dei opna dørane for regjeringssamarbeid med FrP. Det kan bli ei ytterst krevjande spagat.

Venstre kritiserar klimameldinga for å inneholde for lite. Dei håper på at forhandlingane i Stortinget gjer rom for forbetringar. FrP, på si side, meinar åpenbart at klimameldinga inneheld for mykje. Dei fryktar som vanleg for prisane på bilar.

Det er særs vanskeleg å sjå føre seg korleis Trine Skei Grande og resten av Venstre trur at flørtinga med FrP kan avle fram god klimapolitikk. Eg kan ikkje sjå korleis Venstre på den eine sida kan fortsette å smykke seg med grønfargen sin, og samstundes gjere vegen til makta kortare for det einaste partiet på Stortinget som er kritisk til om klimaendringane er menneskeskapte, og som har ytra rikeleg med kritikk mot FNs klimapanel. Korleis Venstre kan tru at klimapolitikken kan bli betre om dei får halde FrP i handa, er ei gåte.

Lista over miljø- og klimasaker som aldri kjem til å bli realisert om FrP får vilja si, er lang. To eksempler: FrP vil bore etter olje i Lofoten og Vesterålen. Venstre vil ikkje ha petroleumsverksemd i desse områda. Venstre, Senterpartiet og KrF gjekk av som regjeringsparti i år 2000, på grunn av krav til rensing av gasskraft. FrP ivrar for gasskraft utan rensing.

Venstre har vald å go’blunke til Stortingets klima-badboys. Det kan bli ei svært krevjande øving å få eit eventuelt framtidig ekteskap til å fungere, særleg om Venstre meinar alvor med klimapolitikken sin.

Det bør være skilnad på å forlove seg, og å love for mykje. Her har nok Venstre gjort begge delar. Det blir ikkje god klimapolitikk av å la FrP styre skuta.

Klima for grøne arbeidsplassar

Klimameldinga som vert presentert i dag, er godt nytt både for klimaet og for Noregs framtidige næringsliv.

For Senterpartiet er det heilt sentralt at norsk klimapolitikk ikkje handlar om å kjøpe seg ut av klimaproblema, men bruke pengar i Noreg for å styrke konkurransekrafta til framtidas grøne næringsliv. 25 nye milliardar i fondsmidlar gjev oss sjans til å ligge heilt i front internasjonalt. Vår kraftkrevande industri er den reinaste i verda – no legg vi til rette for ytterligare energieffektivisering og Co2-reduksjon, slik at den er verdsleiande også i framtida.

I Noreg har vi fantastiske naturressursar, som bidreg til produksjon, industri og kunnskap innan fornybar energi. I tillegg er vi rike på kapital. Meldinga varslar meir rein energi inn i transportsektor, petroleumssektor og byggsektor på bekostning av fossil energi.

Noreg har store uutnytta ressursar i skogen. Eg er glad for at Senterpartiet fekk gjennomslag for å omforme meir skog til bioenergi, grøne arbeidsplassar og Co2-lager.

Fokuset på teknologiutvikling er heilt sentralt for å lukkast i den framtidige konkurransen. Det tek tid å utvikle eit grønt næringsliv, og derfor er auka satsing på forsking og utvikling ein nøkkel.

Slepp opp klimabremsen, Haltbrekken!

Vindkraft og annan fornybarproduksjon er ein del av løysinga på klimakrisa. Difor må Haltbrekken slutte å protestere mot all fornybar energi – dersom han framleis vil utfordre regjering og Storting på klimahandling.

Det er skilnad på å være varsam når det skal byggast ut ny fornybar energi, og å vere motstandar på rein automatikk.

Det er klimaendringane som er det største trugsmålet mot verdas biologiske mangfald. Berre ei temperaturauke på 2 gradar, som er det verda i beste fall blir samde om, vil føre til auka risiko for utrydding for meir enn 20% av verda sine kjende kjente artar. Om verda ikkje får til eit dramatisk kurs-skifte, blir temperaturauken langt høgare enn dette. Det vil få skremmande konsekvensar.

Noreg treng meir vindkraft for at vi skal nå klimamåla våre. Naturvernforbundet bremsar så godt dei kan. Dei har klaga på heile 8 av 10 vindkraftprosjekt som er omsøkt til NVE. Med andre ord: dei har klaga på heile 97,93 % av all konsesjonssøkt vindkraftproduksjon. Dette kjem i tillegg til at dei stod bak om lag halvparten av klagene på småkraftsaker i 2010 og 2011.

Om Haltbrekken og Naturvernforbundet får vilja si, ser det mørkt ut for Noreg sitt viktigaste bidrag til klimakrisa.

Slepp vindkrafta fri, Haltbrekken. Det er vår!

Vindkraftkommunane må få si del av kaka

Kommunar som produserar vasskraft, har ei sjølvsagt rett til å få sin del av verdiane som blir produsert. Det skulle berre mangle.

Vasskraftkommunane forsynar heile Noreg med rein og fornybar kraft. Vasskrafta har produsert rein elektrisitet i Noreg sidan 1800-talet. Vasskrafta la grunnlaget for norsk industri, og for verdiskaping i hele landet. Kraftkommunane får ei sjølvsagt takk for hjelpa, sidan dei bidreg både til dette, og til å løyse ei av verdas største utfordringar: klimakrisa. Dei fremmar eit felles gode, og får rettmessig kompensasjon for at storsamfunnet får dra nytte av naturressursane deira. Det er trass alt innbyggarane i desse kommunane som må forhalde seg til dei naturinngrepa som vert gjorde for å sikre landet rein energi.

Nettopp difor ser eg ingen grunn til at folk i vindkraftkommunane ikkje skal få si del av kaka.
Både vindkraft og vasskraft produserar elektrisitet til gode for langt fleire enn seg sjølve. Der vasskraftkommunane får naturressursskatt og konsesjonskraft som takk for at storsamfunnet får fornybar energi skapt av lokalsamfunnas ressursar, må vindkraftkommunane forhandle med utbyggar for å få ei akseptabel avtale om kompensasjon. I motsetning til vasskraftkommunane, har vindkraftkommunane ingen lovfesta rett til å få sin andel av verdiskapinga.

Ein naturressursskatt/konsesjonsavgift vil gjere det meir føreseieleg både for utbyggarar og kommunar. Det vil også stimulere til utbygging av dei beste prosjekta. Mulighet for lokal verdiskaping er også med å forme haldningane til vindkraft i kommunar der utbygging er aktuelt.

Noreg har sett seg høge krav til framtidig utbygging av fornybar energi. For å få det til, er vi avhengige av at kraftkommunane – både dei som har potensiale for vasskraft og for vindkraft – vil bidra. Naturressursane i Noreg er store, og potensialet for utbygging av rein kraft er stort.

Det er ingen prinsipiell skilnad mellom vasskraftkommunar og vindkraftkommunar. Nettopp difor meiner eg at vindkraftkommunane bør få si rettmessige del av verdiskapinga, på linje med vasskraftkommunane. Det er til gode for folket i ressurskommunane – og klimaet.

Køyr på høgare gir!

Visste du at du berre ved å køyre på høgare gir, ta av skiboksen og ha riktig lufttrykk i bildekka kan redusere CO2-utsleppa frå bilen din?

Transportsektoren har dei raskast voksande utsleppa av alle sektorene i Noreg, og er også den sektoren som det er mest utfordrande å få redusert utsleppa frå. Men ikkje alle klimatiltak er dyre eller kompliserte. Klimakur har rekna ut at ved å endre måten vi køyrer på, til såkalla økokøyring, kan du kutte 10-20% av utsleppa frå bilen din. Samstundes skånar du lommeboka for 10-20% av utgiftene til drivstoff.

Klimakur rekna ut at enkle endringar i køyrestil og vanar kan gje ei reduksjon på 32 400 tonn CO2 på landsbasis innan 2020. Ei viktig oppgåve blir å syte for at flest mogleg av Noregs bilistar får vite korleis dei kan endre køyrestil.

Eit viktig verkemiddel er å gå på økokøyringskurs. Samstundes har eg stor tru på å gjere informasjonen mest mogleg tilgjengeleg. Alle norske bilførare er jevnleg innom ei bensinstasjon. Det gjer stasjonane til den viktigaste møteplassen for informasjon om økokøyring.

Difor har Senterpartiet og NAF gått saman om ei oppmoding til Norsk Petroleumsinstitutt om å auke innsatsen med å informere kundane om korleis dei kan køyre meir økonomisk – og dermed skåne klimaet og lommeboka på same tid.

Vatn er liv

Kvar einaste dag døyr om lag 6000 born under 5 år, av vassrelaterte årsaker. Svimlande 1,2 milliardar menneskje manglar reint vann. 2,6 milliardar manglar grunnleggande sanitærforhold. Måndag markerte vi verda sin vassdag – temaet er vasskvalitet.

”Vassmangel trugar Bergen – kommunen held krisemøte”, alarmerte avisene tidlegare denne månaden. ”No treng du ikkje lenger koke vatnet”, sa ei letta Vann- og avløpsetat i Oslo i februar. ”Opptil 6000 menneskje vart sjuke av Giardia, men epidemien kunne vore unngått”, stadfesta ei uavhengig gransking av utbrotet i Bergen.

Grunna ein kald og tørr vinter, er vassmagasina nærast tømd i deler av Hordaland. Etne kommune ber folk om å ikkje vaske bilen, og å ikkje la vatnet renne i springen. Dei vestre delane av Bergen må koke vatnet og bilvask er forbode. For nokre av dei som vart råka av giardia-parasitten, vart dei helsemessige plagene alvorlege. I Noreg har vi likevel berre fått ei lita smakebit av kor store konsekvensar vassmangel og dårleg vasskvalitet kan gje. Folk enkelte andre stader i verda opplever ein konstant mangel på reint vatn.

Verda sin vassdag vart oppretta av FN i 1992, for å setje fokus på i kor stor grad vassressursar medverkar til økonomisk vekst og sosialt velvære. FNs tusenårsmål forpliktar medlemslanda å halvere talet på menneskje som ikkje har tilgang til reint vann og gode sanitærforhold.

Den store folkeveksten verda står ovanfor er eit av vår tids store utfordringar. Vi må rekne med ei auke i tal menneske på jorda med nær 50% dei komande tiåra. Alle desse har i likskap med resten av oss rett til mat og vatn. Anslaga for verda sin tilgang på reint vatn varierar, men det er ikkje tvil om i kva retning det går. Dei som har lite nedbør, kjem til å få mindre. Dei som har mykje, kjem til å få meir. Elvane som forsyner store delar av verda med ferskvatn har krympa dramatisk dei siste 50 åra grunna både nedbørsendringar og at vatnet vert leda bort til jordbruksformål, og utviklinga kjem til å fortsette.

Situasjonen krev eit større fokus på vatn i åra som kjem. Vatn må brukast meir effektivt, til dømes ved resirkulering og mindre behov for vatning innan jordbruk. Det kan byggast reservoar, plantast arter som er mindre følsame for tørke, og overførast vatn frå område med rikelig med nedbør. Ny teknologi vil bære med seg nye viktige løysingar. Men oppgåva er massiv, og dei landa som vert hardast råka, har sjeldan midlar til å gjere noko med det sjølv. Vi har òg eit ansvar for å hjelpe dei som råkast av den aukande vassmangelen på kloden. Årets slagord er ”Reint vatn for ei frisk verd”. Noreg må gjere sitt for å oppfylle slagordet i vårt internasjonale arbeid

Kald vinter på varm klode

Klimamøtet i København resulterte ikkje i ei bindande avtale, og skuffelsen var stor hos mange forskarar, politikarar og aktivistar som var til stades. Dei same personane hadde knapt nådd å reise heim før Noreg fraus til – og sidan har det vore kaldt. Tok dei feil?

Enkelte bloggarar og klimaskeptikarar hevdar det. Det er særs lite gjennomtenkt. Fyst og fremst må vi skilje mellom vær og klima. Ein kan ikkje spå lange trendar berre ut frå ein vinter. Og sjølv om den lokale oppvarminga ser ut til å ha tatt ei pause, fortsett den globale.

Denne vinteren var det varmare på Svalbard enn i Oslo. I Longyearbyen var middeltemperaturen over 8 grader høgare enn normalt. Det har vore temperaturar godt over normalen i Nord-Afrika og austlege delar av Middelhavsområdet. På verdsbasis var januar den varmaste sidan dei instrumentelle målingane starta på 1800-talet.

Vintre som den vi har hatt i Noreg i år, er utrydningstrua. Den globale oppvarminga er diverre ikkje avlyst. Arbeidet for å få ned CO2-utsleppa må fortsette.

Spare på skillingen og la klimaet gå?

Rapporten Klimakur 2020 vart presentert 17. februar, og fyste foredragshaldar nådde knapt ned frå talarstolen før dei første artiklane kom på nettavisene. Spørsmålet ”Vil DU betale 25 kr literen for bensin for å redde klimaet?” var eit gjennomgangstema, og fokus har langt på veg vore på kor mykje kuren vil koste for kvar av oss. Men klimakur var mykje meir enn det.

Fyst og fremst må det understrekast at Klimakur er ei samling virkemiddel vi politikare kan velje frå. Nokre vil bli gjennomført, og nokre kjem vi til å velje bort. Den solide rapporten viser kva dei ulike tiltaka vil koste. Det vi ikkje kjem utanom, er at vi må gjere det som trengs for å redde klimaet.

Prisen på klimakuren må setjast i perspektiv. SSB har rekna ut at tiltaka som trengs, vil koste rundt rekna tre kronar per nordmann per dag. Prisen på å la klimaendringane gå sin gang, er derimot særs vanskeleg å fastsetje. 3 kroner har vi vel gjerne råd til for å sikre etterkomarane våre dei same klimatiske levevilkåra som oss sjølve?

Til tross for ein kald og tørr vinter i år veit vi at prognosane framleis seier meir ekstrem nedbør, med påfølgande flaumfare og rasfare. Det kjem vi til å merke på forsikringsprisane. Vi veit at norske havområdar vert surare, men ikkje kor store problem det kan skape for til dømes fiskerinæringa. Vi veit og at havet kjem til å stige.

Prisen for å fortsette som vi gjer no er truleg svært høg. Å oppfylle Noregs klimaforpliktelser er tross alt mykje billigare. Om vi gjer det, kjem vi til å være like rike til påske 2020 som vi elles ville vært til jul 2019. Er du med på å bidra med 3 kroner per dag i klimadugnaden?

Smartare vekst er grønare vekst

I går vart NHOs årskonferanse gjennomført – med tittelen ”Smartere vekst”. Utfordringane står i kø: vi treng ei kur mot alt frå finanskrise, til aukande sjukefråvær og klimakrise.

Eg tvilar ikkje på NHOs ynskje om å få økonomien tilbake på føtene. Eg trur derimot ikkje dei skal få ansvaret for å få ned jorda sin feber.

Under klimatoppmøtet la NHO fram klimameldinga si. Som febernedsettande middel fungerer ho dårleg. Skal vi følgje resepten deira, dempar vi ambisjonane som Stortinget trass alt har vedteke. Rapporten var lite ambisiøs. Likevel skal NHO ha ros for initiativet. Få andre tilsvarande organisasjonar internasjonalt har gjort tilsvarande.

Eg skulle ynskje at NHO skreiv ut langt bitrare medisin. Deira rolle burde vere å stille tøffe krav til oss politikare. Dei burde vere pådrivare for større utsleppskutt, betre rammevilkår, og høgare energieffektiviseringskrav.

Sterkare medisin smakar nok ikkje like godt – men det virker. Næringslivet har eit stort ansvar i klimadugnaden. Smart vekst er å sjå ”sjukdomane” i samanheng.

Eg er overtydd om at smart vekst er grøn vekst. Noreg har unike naturressursar, god kompetanse på grøn energi, og eit unikt potensiale for grøne arbeidsplassar. Vi treng NHO på laget for å få opp nye forretningsidear, industrielle nyvinningar, fleire grøne arbeidsplassar – og dermed også høgare forteneste for næringslivet.

Internasjonal skatt for klimakutt

Noreg bør lansere ein internasjonal Tobinskatt både som eit middel for å hindre framtidige finanskriser, og for å hjelpe verda ut av klimakrisa.

Nå går Gordon Brown, Angela Merkel og Nicholas Sarkozy i spissen for ei skatteleggjing av dei internasjonale finans- og valutamarknadene. Samstundes er ei finansiering av utsleppskutt i utviklingsland eit av dei viktigste hindra for ei klimaavtale i København. Tida er inne for å bruke inntektene av ein internasjonal Tobin skatt på valutahandel til å gjennomføre utsleppskutta i u-land.

For 31 år sidan kom den amerikanske økonomen og nobelprisvinnaren James Tobin med eit forslag om ei lita avgift på valutahandel. Den øydeleggjande finansspekulasjonen, som førte til valutakriser i Asia og fleire europeiske land, aktualiserte Tobins forslag på slutten av 1990-talet. Mellom anna for den globaliseringskritiske Attac-rørsla var kravet om Tobin-skatt ei hovudparole.

No, i 2009, har finanskrisa gjeve oss ei kraftig påminning om at finansmarknadene ikkje regulerar seg sjølve. Medan Attac-rørslas krav for nærare 10 år sidan vart harselert med som urealistisk, står forslaget om Tobin-skatt no høgt på den internasjonale saklista. G20-landa har no gjeve Det Internasjonale Pengefondet (IMF) i oppgåve å utgreie moglegheiter og ulike variantar for innføringa av ein Tobin-skatt.

Forslaga til korleis ein Tobin-skatt skal brukast og administrerast, er mange og ulike. Den britiske statsminister Gordon Brown har vore oppteken av at rekninga for finanskrisa ikkje skal gå til eigne skattebetalarar. Dei statlege redningspakkane har slanka statskassene etter finanskrisa. Browns tanke er å ha eit internasjonalt fond som kan vere ein «buffer» mot slike situasjonar.

Ein idé, meir i tråd med Tobins opphavelege forslag, ville vere å la pengane gå til eit FN-fond. Klimatingingane i København står i stampe. Mykje av utfordringa er å finansiere framtidige utsleppskutt i u-land. Kvifor ikkje gjere tiltak som gjer det dyrare å drive finansspekulasjon samstundes som vi finansierer utsleppskutt i u-land?

Noreg kan her spele ei nykjelrolle. Saman med Mexico har vi gått i bresjen for å finne ein modell for å finansiere klimatiltak i utviklingsland. Vi har allereie foreslått å opprette eit fond med ein storleik på om lag 10 milliardar dollar årleg i 2013, og utvidast til 30-40 milliardar dollar årleg i 2020. Pengane skal gå både til klimatilpassing og reduksjonar i utsleppa i u-land, mellom anna tiltak for å stogge avskoginga. Hovudinntekta til fondet skal kome frå auksjonering av utsleppsrettar. Den andre inntektskjelda er eit direkte bidrag frå dei rike i-landas statsbudsjett.

Det er likevel fleire grunner til at vi kanskje bør sjå på forslag for å gjere den norsk-meksikanske finansieringsmodellen meir robust. Til dømes er det ein god veg å gå før dei fleste rike landa vil akseptere å forplikte seg til summar i den storleiken Noreg og Mexico har gjort framlegg om. Stramme budsjett i åra som kjem vil gjere det enda vanskelegare. Langt større pengesummar er naudsynt, mellom anna meiner Verdsbanken at det kan være behov for opp mot 100 milliardar dollar årleg berre til klimatilpassing i u-land. Viss heile eller delar av ein internasjonal Tobin-skatt gjekk til klimafondet for u-land som Noreg og Mexico ynskjer, ville det ha gjeve langt større og langt meit stabile inntekter.

Det finst ei rekkje variantar av Tobin-skatt som IMF no skal utgreie. Alt frå ein skatt på alt frå 0,005 prosent til éin prosent av alle valutatransaksjonane. Diskusjonen mellom sentrale EU-land har og hatt eit anna perspektiv. Fleire land ynskjer ei utvida skattlegging av alle finanstransaksjonar, og ikkje berre valutahandelen. Ein austerrisk studie syner at ein skattesats på 0,01 prosent av alle finanstransaksjonar ville gjeve 287 milliardar euro i kassen årleg – nesten eit heilt norsk oljefond kvart år!

Ein Tobin-skatt vil vere eit fornuftig tiltak i kjølvatnet av finanskrisa. Spekulasjonen på den internasjonale valutamarknaden er ufatteleg stor – og potensielt særs skadeleg. Ein artikkel i respekterte Wall Street Journal 30. juli 2008, slo fast at berre vel tre prosent av årlege globale transaksjonar på valutamarknaden var knytt til handel med varer og tenester. Handelen i valutamarknaden er dimed meir enn 30 gongar høgare enn det volumet som hadde vore naudsynt for berre å skaffe nok valuta til å gjennomføre internasjonal handel.

Då Tobin-skatten fyrst vart lansert, var den populær i fleire politiske miljø her i Noreg, og da kanskje særlig i Senterpartiet. Også Ap var på banen: «Arbeiderpartiet vil ha internasjonal beskatning på valutaspekulasjon», het det i ei fråsegn frå landsmøtet i 2002. Frå SV året før var det sagt at «Norge må utrede innføringen av en Tobin-skatt på valutatransaksjoner.»

Sidan vart det stille frå den kanten. I partidebatten Attac arrangerte i september ynskja korkje Arbeidarpartiet, Venstre, Høyre eller Fremskrittspartiet ein slik skatt. SV var nokså halvhjerta, og som Attac skriver på sin heimeside: «Som enslig svale stod nå bare Sp, som fortsatte å støtte en Tobinskatt for regulering.»

Noreg, med ei raudgrøn regjering, bør gå i front med nye og framtidsretta idéar for å regulere finansmarknaden. Erik Solheim har samanlikna klimatoppmøtet i København med Bretton Woods etter den andre verdskrigen. Den internasjonale arkitekturen, institusjonane som skal styre verda i riktig retning blir fastlagt no. Noreg er i ein særs god posisjon til å lansere ein internasjonal Tobinskatt som eit klimatiltak. Eit slikt tiltak vil ha ein dobbeleffekt for verdas vel; både som eit middel for å hindre framtidige finanskriser, og for å hjelpe verda ut av klimakrisa.

Vaksine mot overbefolkning?

Den store folkeveksten verda står ovanfor er eit av vår tids store utfordringar. Vi må rekne med ei auke i tal menneske på jorda med nær 50% dei komande tiåra. Alle desse skal i likskap med resten av oss ha mat og energi. Dei skal forbruke og dei skal forsøple, akkurat som vi andre og dette skal skje parallelt med at verda arbeider seg ut av finanskrisa – og med to langt meir alvorlege overliggande krisene – klimakrisa og matkrisa – som realitet. Ingen tvil om at utfordringane er formidable.

Metodar for å møte raskt aukane folketal varierer. Kinas 1-barnspolitikk har vore drastisk, og har hatt enorme kostnader for enkeltpersonar. På berre 22 år, fall fødselsraten i Iran frå 7 i 1984, til 1.9 i 2006. Utdanning av kvinner er ei stor del av forklaringa. I Mexico og Etiopia har uskuldige tiltak som påverknad gjennom såpeseriar vore effektive.

Dei store barnekulla særskilt på den sørlege halvkula stiller landa der ovanfor store utfordringar. I fleire av Afrikas fattigaste land, til dømes Mali og Malawi, er det spådd ei trippling av befolkninga innan seinast 2050. Mangel på kunnskap om prevensjon og lite fokus på familieplanlegging er sjølvsagt ein del av forklaringa på store barnekull. Men vi skal også hugse at stor barnedødelighet og manglande sosialt sikkerhetsnett er ein annan.

Vi skal ikkje langt tilbake i tid før det også i Norge var vesentleg større barnekull enn i dag. To av mine eigne besteforeldre hadde 10 syskjen. Ser vi attende gjennom historia var talet på fødslar i ein familie langt meir vanleg enn dagens syskenflokkar på to eller tre. Som i mange land utan ein utbygd velferdsstat var familien den fremste økonomiske tryggleiken for alderdomen også i vårt land tidlegare. At fleire born lever opp gjer til at ”alderdomen er sikra”, sjølv med færre born i kvar familie. I til dømes Norge reknar ein med at kvar kvinne i snitt må føde 2.1 barn for at folketalet skal halde seg stabilt. Det lave talet skuldast at barnedødeligheten er lav her. På verdsbasis er talet 2.33 barn pr kvinne – og i fattige land kan det vere over 3.

Det er ikkje anna enn forståeleg at folk i fattige land for mange born, for å skaffe seg eit sikkerhetsnett. Slik sett er kanskje den viktigaste bistanden Norge kan gje ovanfor u-land med stor folkevekst, bistand til vaksine og fokus på å hindre barnedød og mødrehelse. På sikt kan det å redde fleire born og mødre frå sjukdom og død, ikkje berre vere eit spørsmål om rett etikk, men eit avgjerande viktig bidrag til å dempe talet på barnefødslar – og dermed folkeveksten på kloden.

Vil dei lukkast?

Tysdag samlast meir enn 100 av verdas statsleiarar i New York for å drøfte global oppvarming og klimaendringane verda står ovanfor. Blant dei som møter er den amerikanske presidenten Barack Obama, Kina sin statsleiar Hu Jintao, Japan sin nyvalde statsministerYukio Hatayama og vår eigen Jens Stoltenberg.

Etter ei heftig loddtrekning blant oss som er i den norske FN-delegasjonen, var det mellom anna FrP sitt medlem i delegasjonen som gjekk av med ein plass i møtet. Kanskje like greit. For det er eit paradoks at Norges nest største parti framleis vel å halde seg kritisk til FN sitt forskarpanel sine advarslar.

Medan statsleiarane for dei mektigaste nasjonane i verda samlast for å drøfte korleis ein kan avgrense auka i temperaturen til 2 grader, vel altså FrP framleis å bruke energien på å så tvil om konklusjonane.

Dei om det. For Senterpartiet handlar klimatrusselen om 2 av dei viktigaste prinsippa i vår politikk. Forvaltartanken og føre vàr-prinsippet. “Vi har ikkje arva kloden av forfedra våre, vi lånar den av etterkomerane våre” er ei god setning som minner oss om den viktige forvaltar-tanken.

Gjennom alle tider og generasjonar har folk vore opptatt av å sikre den neste generasjonen minst like gode livstilhøve som ein sjølv hadde. For vår generasjon handlar dette i høgste grad om miljø. Kombinert med prinsippet om å vere føre vàr, må dette resultere i at vi handlar på bakgrunn av dei alvorlege forskingsrapportane som no er framlagt, og går frå det fossile til det fornybare energisamfunnet.

Møtet på tirsdag kan bidra til at verdsleiarane kjem med nye ambisiøse posisjonar for å avgrense oppvarminga. Lukkast dei i det er vi kanskje endå nærare ei ny klimaavtale i København.

Det handlar om livsvilkåra til dei som skal etterfylgje oss på kloden. Verken meir eller mindre.

Tapte klimaet valet?

”Klimaet havna i skuggen”, var Naturvernforbundets kommentar til valresultatet. ”Veljarane forstod ikkje alvoret i klimakrisa”, hevdar Haltbrekken. Det er ei alt for enkel analyse.

I ei undersøking gjort av Synovate, svarte 24% av veljarane at miljø var viktigast når dei skulle velje parti. Berre skule og utdanning var viktigare. Ikkje sidan 1989, tre år etter Tjernobyl-ulukka, har miljø vore like viktig.

Eg trur at veljarane forstår alvoret i klimakrisa godt – og at det var ein av grunnane til at fleirtalsregjeringa vart gjenvald. Det er 40 år sidan sist det har skjedd. Veljarane forstod at den største faren for klimaet, var ei blå regjering som i større grad hadde opna for innflytelse frå det partiet som ikkje trur på klimakrisa – Frp.

Jørgen Randers og Marit Sjøvåg Marino har analysert partias klimapolitikk i perioden 2005-2009, og konklusjonen er klar: regjeringssamarbeidet med SP og SV har gjort Aps program for 2009-2013 langt vektigare på klimapolitikk enn førre program. SP vert rangert som eit like godt klimaval som V og KrF. Hadde viljen til å satse på fornybar energi – som er høgt prioritert i Sp sitt program – blitt betre vektlagt, ja då hadde Sp vore eit fyrsteval for dei som er opptatt av klima.

Senterpartiet har varsla ei storstilt satsing på fornybar energi, grøne arbeidsplassar og grøn samferdsel. Klima blir eit viktig tema inn i den nye regjeringsplattforma. Klimaet tapte ikkje valet.

Vi treng IKKJE oljesand!

Helge Lund får meg til å tenke på Rock Hudson. Ikkje fordi dei både er høge og mørke, og har utsjånaden med seg – men fordi dei begge reklamerar for feil produkt.

I Aftenposten fredag 4. september, har Helge Lund eit flammande innlegg for oljesand. ”Vi trenger oljesand!”, skriv han, og grunngjev det med den forventa auken i verdas energi-etterspørsel. Han skriv riktig nok at oljesandprosjektet har betydelige utfordringar. Der kan han vanskeleg seiast imot. Om 10 år, vil prosjektet sleppe ut like mykje CO2 som heile den norske bilparken. I tillegg kjem ei rekke andre miljøproblem.

Helge Lund gjer seg sjølv til frontfigur for utvinning av oljesand. Rock Hudson var frontfigur for sigarett-røyking. ”Remember, you can smoke as many Camels as you want”, stod det i reklamen – og helse-effekta var god: ”Their costlier tobaccos never jangle your nerves”.

Mine nerver roar seg ikkje med tanken på at oljesand blir del av løysinga på energikrisa. Oljesand er like lite miljøvennlig som tobakk er helsefremjande. Vi må, på same måte som vi seier at oljefondet skal halde seg vekke frå enkelte typar investeringar som er miljøskadelege, ha slike reglar for det direkte statlege eigarskapet. Canada er sjølvsagt ansvarleg for eigne utslepp, men det er Stortingets ansvar korleis vi bruker fellesskapets kapital. Oljesand er åpenbart så forureinande at det neppe er i fellesskapets interesse.

Eg har snarare stor tru på morgondagens løysing: det grøne gullet. Senterpartiet vil løyve opp mot 8 milliardar årleg til produksjon av ny fornybar energi.

Er det mykje pengar? Ja, men det er likevel ikkje meir enn gevinsten frå 14 dagars oljeproduksjon.

Djerve mål og utfordrande tiltak

I dag inviterte Bellona, i samarbeid med Senterpartiet, til høyring på Stortinget. Temaet var Bellonas klimaplan for Noreg, og kva posisjonar Noreg skal ha i dei internasjonale klimaforhandlingane.

Sidan FNs klimapanel la fram si rapport, har det knapt kome ei einaste positiv klimanyhende. Snarare tvert om. Isen smeltar fortare enn dei mest alvorlege anslaga. Havet kjem til å stige endå meir enn vi trudde for kort tid sidan. Jorda tek ikkje opp like mykje CO2 lengre som vi hadde rekna med. Det einaste positive i eit temmelig dystert bilete, er at det er mogleg å gjere noko med det.

Det er lettare å sette seg djerve mål, enn å finne dei gode tiltaka. Bellona utfordrar oss med rette, og rapporten deira inneheld mange gode tiltaksforslag. Vi kan ikkje rekne med at løysinga kjem heilt kostnadsfritt. Vi er nøydd til å akseptere nokre naturinngrep for å få produsert ny fornybar energi. Vi kjem ikkje utanom kostnader til fangst og lagring av CO2, utbygging av ny fornybar energi, og liknande.

Sjølv er eg langt meir bekymra for kostnadene ved å ikkje gjere noko for å stoppe klimaendringane. Å reparere skadane – i den grad det overhovudet let seg gjere – er mykje dyrare.

Når Senterpartiet til dømes vil bruke 6-8 milliardar årleg på å få til ny fornybar energi, er ikkje dette å kaste pengar ut vindauget. Vi må skilje mellom kostnad og investering. Vi er overbevist om at Noreg fortsatt skal vere ei energistormakt. Det er ei investering for framtida å snu fokus frå sort til grønt gull.

Starten på oljeeventyret kosta nok og nokre kroner før det ga gevinst.