Viser arkivet for stikkord folkevekst

Vatn er liv

Kvar einaste dag døyr om lag 6000 born under 5 år, av vassrelaterte årsaker. Svimlande 1,2 milliardar menneskje manglar reint vann. 2,6 milliardar manglar grunnleggande sanitærforhold. Måndag markerte vi verda sin vassdag – temaet er vasskvalitet.

”Vassmangel trugar Bergen – kommunen held krisemøte”, alarmerte avisene tidlegare denne månaden. ”No treng du ikkje lenger koke vatnet”, sa ei letta Vann- og avløpsetat i Oslo i februar. ”Opptil 6000 menneskje vart sjuke av Giardia, men epidemien kunne vore unngått”, stadfesta ei uavhengig gransking av utbrotet i Bergen.

Grunna ein kald og tørr vinter, er vassmagasina nærast tømd i deler av Hordaland. Etne kommune ber folk om å ikkje vaske bilen, og å ikkje la vatnet renne i springen. Dei vestre delane av Bergen må koke vatnet og bilvask er forbode. For nokre av dei som vart råka av giardia-parasitten, vart dei helsemessige plagene alvorlege. I Noreg har vi likevel berre fått ei lita smakebit av kor store konsekvensar vassmangel og dårleg vasskvalitet kan gje. Folk enkelte andre stader i verda opplever ein konstant mangel på reint vatn.

Verda sin vassdag vart oppretta av FN i 1992, for å setje fokus på i kor stor grad vassressursar medverkar til økonomisk vekst og sosialt velvære. FNs tusenårsmål forpliktar medlemslanda å halvere talet på menneskje som ikkje har tilgang til reint vann og gode sanitærforhold.

Den store folkeveksten verda står ovanfor er eit av vår tids store utfordringar. Vi må rekne med ei auke i tal menneske på jorda med nær 50% dei komande tiåra. Alle desse har i likskap med resten av oss rett til mat og vatn. Anslaga for verda sin tilgang på reint vatn varierar, men det er ikkje tvil om i kva retning det går. Dei som har lite nedbør, kjem til å få mindre. Dei som har mykje, kjem til å få meir. Elvane som forsyner store delar av verda med ferskvatn har krympa dramatisk dei siste 50 åra grunna både nedbørsendringar og at vatnet vert leda bort til jordbruksformål, og utviklinga kjem til å fortsette.

Situasjonen krev eit større fokus på vatn i åra som kjem. Vatn må brukast meir effektivt, til dømes ved resirkulering og mindre behov for vatning innan jordbruk. Det kan byggast reservoar, plantast arter som er mindre følsame for tørke, og overførast vatn frå område med rikelig med nedbør. Ny teknologi vil bære med seg nye viktige løysingar. Men oppgåva er massiv, og dei landa som vert hardast råka, har sjeldan midlar til å gjere noko med det sjølv. Vi har òg eit ansvar for å hjelpe dei som råkast av den aukande vassmangelen på kloden. Årets slagord er ”Reint vatn for ei frisk verd”. Noreg må gjere sitt for å oppfylle slagordet i vårt internasjonale arbeid

Vaksine mot overbefolkning?

Den store folkeveksten verda står ovanfor er eit av vår tids store utfordringar. Vi må rekne med ei auke i tal menneske på jorda med nær 50% dei komande tiåra. Alle desse skal i likskap med resten av oss ha mat og energi. Dei skal forbruke og dei skal forsøple, akkurat som vi andre og dette skal skje parallelt med at verda arbeider seg ut av finanskrisa – og med to langt meir alvorlege overliggande krisene – klimakrisa og matkrisa – som realitet. Ingen tvil om at utfordringane er formidable.

Metodar for å møte raskt aukane folketal varierer. Kinas 1-barnspolitikk har vore drastisk, og har hatt enorme kostnader for enkeltpersonar. På berre 22 år, fall fødselsraten i Iran frå 7 i 1984, til 1.9 i 2006. Utdanning av kvinner er ei stor del av forklaringa. I Mexico og Etiopia har uskuldige tiltak som påverknad gjennom såpeseriar vore effektive.

Dei store barnekulla særskilt på den sørlege halvkula stiller landa der ovanfor store utfordringar. I fleire av Afrikas fattigaste land, til dømes Mali og Malawi, er det spådd ei trippling av befolkninga innan seinast 2050. Mangel på kunnskap om prevensjon og lite fokus på familieplanlegging er sjølvsagt ein del av forklaringa på store barnekull. Men vi skal også hugse at stor barnedødelighet og manglande sosialt sikkerhetsnett er ein annan.

Vi skal ikkje langt tilbake i tid før det også i Norge var vesentleg større barnekull enn i dag. To av mine eigne besteforeldre hadde 10 syskjen. Ser vi attende gjennom historia var talet på fødslar i ein familie langt meir vanleg enn dagens syskenflokkar på to eller tre. Som i mange land utan ein utbygd velferdsstat var familien den fremste økonomiske tryggleiken for alderdomen også i vårt land tidlegare. At fleire born lever opp gjer til at ”alderdomen er sikra”, sjølv med færre born i kvar familie. I til dømes Norge reknar ein med at kvar kvinne i snitt må føde 2.1 barn for at folketalet skal halde seg stabilt. Det lave talet skuldast at barnedødeligheten er lav her. På verdsbasis er talet 2.33 barn pr kvinne – og i fattige land kan det vere over 3.

Det er ikkje anna enn forståeleg at folk i fattige land for mange born, for å skaffe seg eit sikkerhetsnett. Slik sett er kanskje den viktigaste bistanden Norge kan gje ovanfor u-land med stor folkevekst, bistand til vaksine og fokus på å hindre barnedød og mødrehelse. På sikt kan det å redde fleire born og mødre frå sjukdom og død, ikkje berre vere eit spørsmål om rett etikk, men eit avgjerande viktig bidrag til å dempe talet på barnefødslar – og dermed folkeveksten på kloden.