Viser arkivet for stikkord fn

Vatn er liv

Kvar einaste dag døyr om lag 6000 born under 5 år, av vassrelaterte årsaker. Svimlande 1,2 milliardar menneskje manglar reint vann. 2,6 milliardar manglar grunnleggande sanitærforhold. Måndag markerte vi verda sin vassdag – temaet er vasskvalitet.

”Vassmangel trugar Bergen – kommunen held krisemøte”, alarmerte avisene tidlegare denne månaden. ”No treng du ikkje lenger koke vatnet”, sa ei letta Vann- og avløpsetat i Oslo i februar. ”Opptil 6000 menneskje vart sjuke av Giardia, men epidemien kunne vore unngått”, stadfesta ei uavhengig gransking av utbrotet i Bergen.

Grunna ein kald og tørr vinter, er vassmagasina nærast tømd i deler av Hordaland. Etne kommune ber folk om å ikkje vaske bilen, og å ikkje la vatnet renne i springen. Dei vestre delane av Bergen må koke vatnet og bilvask er forbode. For nokre av dei som vart råka av giardia-parasitten, vart dei helsemessige plagene alvorlege. I Noreg har vi likevel berre fått ei lita smakebit av kor store konsekvensar vassmangel og dårleg vasskvalitet kan gje. Folk enkelte andre stader i verda opplever ein konstant mangel på reint vatn.

Verda sin vassdag vart oppretta av FN i 1992, for å setje fokus på i kor stor grad vassressursar medverkar til økonomisk vekst og sosialt velvære. FNs tusenårsmål forpliktar medlemslanda å halvere talet på menneskje som ikkje har tilgang til reint vann og gode sanitærforhold.

Den store folkeveksten verda står ovanfor er eit av vår tids store utfordringar. Vi må rekne med ei auke i tal menneske på jorda med nær 50% dei komande tiåra. Alle desse har i likskap med resten av oss rett til mat og vatn. Anslaga for verda sin tilgang på reint vatn varierar, men det er ikkje tvil om i kva retning det går. Dei som har lite nedbør, kjem til å få mindre. Dei som har mykje, kjem til å få meir. Elvane som forsyner store delar av verda med ferskvatn har krympa dramatisk dei siste 50 åra grunna både nedbørsendringar og at vatnet vert leda bort til jordbruksformål, og utviklinga kjem til å fortsette.

Situasjonen krev eit større fokus på vatn i åra som kjem. Vatn må brukast meir effektivt, til dømes ved resirkulering og mindre behov for vatning innan jordbruk. Det kan byggast reservoar, plantast arter som er mindre følsame for tørke, og overførast vatn frå område med rikelig med nedbør. Ny teknologi vil bære med seg nye viktige løysingar. Men oppgåva er massiv, og dei landa som vert hardast råka, har sjeldan midlar til å gjere noko med det sjølv. Vi har òg eit ansvar for å hjelpe dei som råkast av den aukande vassmangelen på kloden. Årets slagord er ”Reint vatn for ei frisk verd”. Noreg må gjere sitt for å oppfylle slagordet i vårt internasjonale arbeid

Ein forfallen helt

Det er onsdag føremiddag og det minkar på folk frå ulike nasjonalitetar som sit på plassane sine i FN si generalforsamling. Etter ei eiga magisk stemning i salen under Obama sitt innlegg, og – får ein seie – det litt meir ustrukturerte, betydelig lengre og ikkje fullt så magiske innlegget til Libya sin leiar Moammar Ghadaffi – har fleire av oss behov for å strekke litt på beina.

På veg ut passerer eg rett forbi Zimbabwe sine seter i forsamlinga, og der sit presidenten Robert Mugabe og skodar ned i nokre dokument. Heile dagen har vi synes det har vore artig å gå mellom så mange statsleiarar og kjende politikarar at ein nesten kjenner seg som statist i ei CNN-sending. Synest av den kjende presidenten i Zimbawe gjer meg berre trist.

Robert Mugabe var Zimbabwe og mange naboland sitt svar på Nelson Mandela. Ein fridomshelt som kjempa mot apartheid og undertrykkinga av Afrika si befolkning. Han var tiljubla av sine landsmenn – av folk i heile Afrika, og sett opp til av mange i vesten som var med i kampen mot apartheid regimet. Han tok over styringa i Zimbabwe og bygde infrastruktur og satsa på utdanning. Folk opplevde høgare levestandar og meir rettferd.

No, ein del år seinare, klamrar den gamle mannen seg til makta. Han leier eit land som tross sine store rikdommar ikkje klarar å fø eiga befolkning – økonomien er ute av styring – utdanningssystem og infrastruktur forvitrar og opposisjonen vert trakassert og mishandla.

Mon tru om korleis han sjølv ser landet sitt no, undrar eg i det eg går forbi. For mens Nelson Mandela la vekt på forsoning, rettferd og sameksistens – holdt Mugabe hatet oppe mot dei kvite i Zimbawe. Og brukte det til å halde lovlig opposisjon i Zimbabwe nede. Landet som hadde store muligheter til å blomstre og utvikle seg som eit fyrtårn i Afrika både demokratisk og velstandsmessig, er på konkursens rand. Og det som kunne ha vore ein helt og ein fridomsforkjempar kjem til å gå inn i historia – ikkje som det – men som ein mann som sette sitt eige maktbegjær framfor sitt folk ve og vel.

Mugabe ser opp og fram mot talarstolen – snart skal han halde innlegget sitt i den forsamlinga som samlar alle verda sine leiarar. Situasjonen for sitt eige folk, demokratiet og ytringsfridomen i Zimbabwe blir nok ikkje det store temaet.

Har vi plikt til å hjelpe?

Vi har alle gjennom livet opplevd å få hjelp til små eller store ting av personar som ikkje nødvendigvis hadde noko plikt eller utbytte av å hjelpe oss – men som gjorde det likevel. I nokre tilfeller har denne hjelpa vore særs viktig, i andre tilfeller har den gjort kvardagen litt enklare.

Nokon vel å vere svært aktive og vel å bruke mykje ressursar og tid i liva sine for å gjere noko godt for andre. Det er nestekjærleik i praksis, og det står respekt av det.

Men har vi òg som fellesskap og nasjon eit ansvar for å hjelpe?

Kvart einaste år brukar Norge store ressursar for å bistå folk i fattige land med mat, klede, husly og utdanning. Ofte handlar dette om å hjelpe folk å overleve til neste dag, veke eller år. Vi gjer det ikkje fordi vi må, men fordi eit politisk fleirtal har sagt at dette er riktig. Vi har eit ansvar for å hjelpe menneske rundt i verda som ikkje har det same utgangspunkt som oss sjølve. Kritikken framført av andre politikarar er at vi har så store utfordringar på heimebane at vi bør kutte bistanden.

Det er ikkje vanskeleg å vere enig i at vi framleis har utfordringar på heimebane. Likevel – vi må ikkje la dei fattigaste og svakaste i verda bli salderingspost for det.

Gjennom FN bistår Noreg får at vi skal nå tusenårsmåla. Norge er mellom anna tredje største gjevar i verda til det globale vaksineprogrammet. Gjennom dette har vi bidrege til å hindre 3,4 millionar dødsfall ved at born har fått vaksine. Nær 7 millionar foreldre, som hadde måtte gravlegge sine eigne born, får i staden vonleg sjå borna sine vekse opp.

Det er viktig at vi klarar å sjå lenger enn vår eigen dørstokk – og eg håpar vi også i framtida vil ta mål av oss til å vere ein stor bidragsytar internasjonalt. Ikkje fordi vi må – men fordi vi som medmennesker er samde om at det er riktig!

Should I stay or should I go?

“I thank the Almighty God for granting me, once more, this opportunity to adress this important international meeting…..” Irans leiar Mahmoud Ahmedinejad har entra talarstolen i generalforsamlinga i FN på slutten av den fyste dagen med generaldebatt.

Han brukar innlegget sitt på å snakke om korleis materielle verdiar har overteke for andelege verdiar og korleis viktige ideal som rettferd, ærlighet og nøysomhet er blitt mindre verdt. Innlegget liknar meir på ei preike enn eit politisk innlegg – men heilt utan politikk er det ikkje. Representantane for dei ulike landa fylgjer spent med på om han kjem til å gjenta benektelsar av Holocaust eller andre ekstremitetar. Det gjer han ikkje, likevel er det mange land som forlet salen under tala til den Iranske leiaren. Grunnen er til dels harde angrep på vesten og vesten sitt engasjement i andre delar av verda. Mykje av påstandane var tendensiøse og lett å vere usamde i, likevel vel den norske delegasjonen å bli sittande.

FN si rolle er mellom anna å vere ein møteplass for alle verda sine statsleiarar. Mange av innlegga vil det vere usemje om, men det er likevel ofte riktig å bli sittande. Usakelege angrep må møtast med sakelege argument og skulle innlegg ein var usamde i resultere i at ein forlet salen kvar gong, så ville ikkje FN kunne fungert som den møteplassen det er meint å vere.

Den beste grobotnen for hat, fordommar og mistru er mangel på møteplassar, debatt og dialog. FN er den møteplassen verda har oppretta nettopp for å forebygge konflikt gjennom dialog. Vi må sikre at vi nyttar denne debattarenaen til å møte argument med argument og ikkje gjennom å forlate dialogen og halde for øyra.