Viser arkivet for mars, 2012

Vindkraftkommunane må få si del av kaka

Kommunar som produserar vasskraft, har ei sjølvsagt rett til å få sin del av verdiane som blir produsert. Det skulle berre mangle.

Vasskraftkommunane forsynar heile Noreg med rein og fornybar kraft. Vasskrafta har produsert rein elektrisitet i Noreg sidan 1800-talet. Vasskrafta la grunnlaget for norsk industri, og for verdiskaping i hele landet. Kraftkommunane får ei sjølvsagt takk for hjelpa, sidan dei bidreg både til dette, og til å løyse ei av verdas største utfordringar: klimakrisa. Dei fremmar eit felles gode, og får rettmessig kompensasjon for at storsamfunnet får dra nytte av naturressursane deira. Det er trass alt innbyggarane i desse kommunane som må forhalde seg til dei naturinngrepa som vert gjorde for å sikre landet rein energi.

Nettopp difor ser eg ingen grunn til at folk i vindkraftkommunane ikkje skal få si del av kaka.
Både vindkraft og vasskraft produserar elektrisitet til gode for langt fleire enn seg sjølve. Der vasskraftkommunane får naturressursskatt og konsesjonskraft som takk for at storsamfunnet får fornybar energi skapt av lokalsamfunnas ressursar, må vindkraftkommunane forhandle med utbyggar for å få ei akseptabel avtale om kompensasjon. I motsetning til vasskraftkommunane, har vindkraftkommunane ingen lovfesta rett til å få sin andel av verdiskapinga.

Ein naturressursskatt/konsesjonsavgift vil gjere det meir føreseieleg både for utbyggarar og kommunar. Det vil også stimulere til utbygging av dei beste prosjekta. Mulighet for lokal verdiskaping er også med å forme haldningane til vindkraft i kommunar der utbygging er aktuelt.

Noreg har sett seg høge krav til framtidig utbygging av fornybar energi. For å få det til, er vi avhengige av at kraftkommunane – både dei som har potensiale for vasskraft og for vindkraft – vil bidra. Naturressursane i Noreg er store, og potensialet for utbygging av rein kraft er stort.

Det er ingen prinsipiell skilnad mellom vasskraftkommunar og vindkraftkommunar. Nettopp difor meiner eg at vindkraftkommunane bør få si rettmessige del av verdiskapinga, på linje med vasskraftkommunane. Det er til gode for folket i ressurskommunane – og klimaet.

Statoil si oljesandsatsing stoppar Canada sine klimamål

Energi- og miljøkomiteen har vore på studietur til Canada, for mellom anna å sjå på oljesandproduksjon. Eg skal innrømme at eg var skeptisk til oljesandutvinninga før eg reiste, men eg har lytta og sett med opne sansar og ope sinn.

Konklusjonen min er klar: Statoil bør selge seg ut av oljesandprosjektet sitt i Canada.
Oljesand er blant dei mest klimafiendtlege måtene å utvinne fossil energi på. Co2 utsleppa frå oljesand er opp til 13 gongar høgare enn dei som kjem frå plattformene i nordsjøen. Sjølv om Statoil håpar å redusere utsleppa etter kvart, vil dei likevel halde fram med å vere skyhøgt over det vi har på norsk sokkel og som er blant dei største utfordringane her i landet. Og det er eit paradoks at medan regjeringa no diskuterer ulike tiltak for utsleppskutt her heime ned til storleikar på under 100 000 tonn, så brukar vi det norske fellesskap sine midlar til investeringar i ein bransje som i løpet av dei 10 åra auke med mange 10tals millionar tonn.

Sjølv om det nok er riktig at klima-resultata av Statoils oljesandsproduksjon er noke mindre ille enn ved bruk av metodane til andre selskap, er det langt frå det same som å heve at det er bra. Klimamessig er det fortsatt ille. Produksjon av oljesand står i vegen for ei ny internasjonal klimaavtale, uansett kven som utvinn oljen.

Ser ein på totale utslepp ein vil få frå dei forskjellige oljesandprosjekta i Canada, vil dei bidra til større utslepp enn den globale maksgrensa for togradersmålet. Det er djupt urovekkande. Og det er også grunnen til at Canada har trukke seg frå Kyoto samarbeidet og ligg milevis frå å nå sine klimamål.
Kapitalforvaltaren Ecclestical Investment har seld seg ut av Statoil i protest mot oljesandutvinninga. Dei er bekymra for oljeselskapas manglande konsekvenstenking rundt oljesand.

Vi burde være like bekymra. Statoil bør ikkje være involvert i oljesandprosjekt. Våre felles verdiar burde ikkje investerast i aktivitet som står i direkte motstrid til Norge sitt arbeid for og mål om ei ny internasjonal klimaavtale.

Miljøvennleg datalagring

Statseigde Entra eigedom lanserar ”verdas mest sikre og miljøvennlege datasenter”, etter eige utsegn. Der vil dei lagre store mengder data for framtida. Dei er opptekne av at lagringa skal være fysisk sikra, dei vil gjenvinne energi i form av varme, og vi ha eit betrakteleg lågare energiforbruk enn ordinære datasentre.

Eg er skeptisk.

Eg kan ikkje sjå anna enn at Entra lar beliggenhet overstyre både miljøvennlighet og sikkerhet. Dei vel ei løysing som verken er innovativ, eller god energipolitikk.

Eg begrip ikkje kvifor Entra vel ei løysing som konkurrerar med spennande prosjekt i distrikts-Noreg, der ein kan nytta naturressursar lokalt. Eit godt døme er Lefdal gruve i Sogn og Fjordane. Ved å bruke gruvegangar, kjølevatn frå fjorden og lokalkraft er dette prosjektet både mindre energikrevjande og langt mindre omfattande i landskapet enn prosjektet til Entra. I tillegg skapar det lokale arbeidsplassar og verdiskaping av lokale ressursar. Prosjektet blir ikkje dårlegare av at datalagring inne i fjellet gjer eit nærast atombombesikkert skal. Lignande gode prosjekt finn vi i Rogaland og Telemark.

Likevel vel Entra eigedom å satse på Austlandsområdet. Dette til tross for at dei ikkje ein gong har fått i oppdrag av Staten å bygge det. Dei har ikkje politisk forankring for valet.

Store mengder energi skal altså fraktast austover, med eit tap på kanskje 8-10 prosent av krafta på linja, til eit meir energikrevjande prosjekt i Osloregionen.

Det er vanskeleg å forstå at skattepengane skal brukast til dette.

Atomtrugsmål mot Noreg?

Nyleg var eg på reise i Finnmark, og møtte Cecilie Hansen, SPar og ordførar i Sør-Varanger kommune. Ho ga meg ei klar oppmoding: ta tak i atomtrugsmålet frå Russland.

Hendingane i Japan viste tydeleg at atomkraft kan ha store negative konsekvensar, også i fredstid. I Noreg er vi framleis påverka av Tjernobyl-ulukka. Til dømes må sau frå dei hardast råka områda framleis nedforas før slakt, for å få radioaktiviteten ut av kroppen. Mattilsynes gjer fortsatt kosthaldsråd til dei som haustar kjøt, sopp og bær frå områda som fekk mest radioaktivt nedbør. Om vi blir råka av ei atomulukke igjen, kan det gå mykje verre. Eit utslepp frå Sellafield-anlegget i Storbritannia kan gje sju gonger meir forureining enn det som råka Austlandet etter Tjernobyl-ulukka.

Riktignok er kjernekrafta blitt sikrare no enn for 20-30 år sidan, men det er langt frå heilt sikkert. Nils Bøhmer i Bellona reknar det som mest sannsynlig at den neste kjernekraftulukka skjer i Russland. Også atomreaktorar i skip kan være eit trugsmål. Vi fikk ei påminning om det i juli, då atom-ubåten ”Jekaterinburg” brann ved Murmansk Oblast.

Atomsikkerhets-samarbeidet i nordområda blir stadig betre. I perioden 1995-2010 er det løyva om lag 1,5 milliardar kroner til dette arbeidet. Fem atom-ubåtar er hugga opp. 250 atomdrevne fyrlyktar er skifta ut. Kola kjernekraftverk er sikrare.

Eg forstår likevel godt at ordføraren og befolkninga vart urolege då atom-ubåten brann like ved stovedøra deira. Difor må vi fortsatt arbeide forebyggande, og vi må være forberedt. Når eg tek med meg Energi- og miljøkomiteen til Kirkenes og Murmansk i haust, blir dette viktige tema å ta opp.

Så lenge verda har kjernekraft, kan ulukker skje.