Nær ein tredjedel av alle raudlisteartane har heimen sin i kulturlandskapet vårt. Kulturlandskapet er forma gjennom at mange generasjonar, og det ligg mykje svette og hardt arbeid bak delar av den fantastiske variasjonen vi har i landskapstypar i landet vårt. Kulturlandskapet har ikkje vorte til gjennom passivt vern, men gjennom bærekraftig bruk. Og dette arbeidet har altså ikkje berre sikra mat og overleving – men har lagt til rette for eit fantastisk mangfald av artar i norsk flora og fauna.

No er landskapet trua og dermed dei som lever av og i det. Talet på mål jord og beite som gror att kvart år er skræmande høgt i delar av landet vårt. Kvifor er det ikkje fleire som ropar varsku? Artane som lever i kulturlandskapet er ikkje store lubne rovpelsdyr eller sympatiske kvalar som er lett å gå i demonstrasjonstog for. Dei er små og stilleteiande artar som ikkje gjer så mykje ut av seg, men er dei mindre verdt av den grunn?

Meir enn halvparten av nordmenn under 30 år ønskjer kjernekraft velkommen, om det førar til nedgang i utsleppa av CO2. Det hevdar ei undersøking utført av magasinet Hus & Bolig. Eg tvilar på at like mange hadde vore positive om kraftverka skulle byggast i deira eiga kommune.

Det er ikkje tvil om at energibehovet i verda kjem til å auke. Det er heller ikkje tvil om at energiproduksjonen i verda må aukast. Dersom heile denne auken kjem i form av fossil energibruk, kan det få katastrofale konsekvensar for klimaet på jorda. Det rokkar likevel ikkje ved Senterpartiet si grunnholdning. Vi er imot at Noreg skal produsere energi basert på kjernekraft. Vi meiner at forsking på kjernekraft ikkje skal vere ei prioritert oppgåve. Vi bør prioritere hovudinnsatsen vår på andre område.

Visste du at du berre ved å køyre på høgare gir, ta av skiboksen og ha riktig lufttrykk i bildekka kan redusere CO2-utsleppa frå bilen din?

Kvar einaste dag døyr om lag 6000 born under 5 år, av vassrelaterte årsaker. Svimlande 1,2 milliardar menneskje manglar reint vann. 2,6 milliardar manglar grunnleggande sanitærforhold. Måndag markerte vi verda sin vassdag – temaet er vasskvalitet.

”Vassmangel trugar Bergen – kommunen held krisemøte”, alarmerte avisene tidlegare denne månaden. ”No treng du ikkje lenger koke vatnet”, sa ei letta Vann- og avløpsetat i Oslo i februar. ”Opptil 6000 menneskje vart sjuke av Giardia, men epidemien kunne vore unngått”, stadfesta ei uavhengig gransking av utbrotet i Bergen.

Klimamøtet i København resulterte ikkje i ei bindande avtale, og skuffelsen var stor hos mange forskarar, politikarar og aktivistar som var til stades. Dei same personane hadde knapt nådd å reise heim før Noreg fraus til – og sidan har det vore kaldt. Tok dei feil?

Enkelte bloggarar og klimaskeptikarar hevdar det. Det er særs lite gjennomtenkt. Fyst og fremst må vi skilje mellom vær og klima. Ein kan ikkje spå lange trendar berre ut frå ein vinter. Og sjølv om den lokale oppvarminga ser ut til å ha tatt ei pause, fortsett den globale.

Rapporten Klimakur 2020 vart presentert 17. februar, og fyste foredragshaldar nådde knapt ned frå talarstolen før dei første artiklane kom på nettavisene. Spørsmålet ”Vil DU betale 25 kr literen for bensin for å redde klimaet?” var eit gjennomgangstema, og fokus har langt på veg vore på kor mykje kuren vil koste for kvar av oss. Men klimakur var mykje meir enn det.

Prisen på klimakuren må setjast i perspektiv. SSB har rekna ut at tiltaka som trengs, vil koste rundt rekna tre kronar per nordmann per dag. Prisen på å la klimaendringane gå sin gang, er derimot særs vanskeleg å fastsetje. 3 kroner har vi vel gjerne råd til for å sikre etterkomarane våre dei same klimatiske levevilkåra som oss sjølve?

I går vart NHOs årskonferanse gjennomført – med tittelen ”Smartere vekst”. Utfordringane står i kø: vi treng ei kur mot alt frå finanskrise, til aukande sjukefråvær og klimakrise.

Eg tvilar ikkje på NHOs ynskje om å få økonomien tilbake på føtene. Eg trur derimot ikkje dei skal få ansvaret for å få ned jorda sin feber.

Noreg bør lansere ein internasjonal Tobinskatt både som eit middel for å hindre framtidige finanskriser, og for å hjelpe verda ut av klimakrisa.

Nå går Gordon Brown, Angela Merkel og Nicholas Sarkozy i spissen for ei skatteleggjing av dei internasjonale finans- og valutamarknadene. Samstundes er ei finansiering av utsleppskutt i utviklingsland eit av dei viktigste hindra for ei klimaavtale i København. Tida er inne for å bruke inntektene av ein internasjonal Tobin skatt på valutahandel til å gjennomføre utsleppskutta i u-land.

Avfall, søppel eller boss som vi kallar det på Vestlandet er, til tross for sitt noko frynsete rykte, ein stor ressurs. Likevel sender vi stadig meir av det over svenskegrensa. Ikkje fordi vi har lurt svenskane til å ta over det vi kastar her i landet, men fordi svenskane har vore hakket lurare enn oss, og gjer no gode pengar på vårt avfall. Varme og straum i svenska heimar kjem no direkte frå våre bananskal, tome chipsposar og gamle møblar.

Den raudgrøne regjeringa varslar no ein gjennomgang av rammevilkåra for norsk avfallsnæring, både når det gjeld miljø og samfunnsøkonomi. Gjennomgangen bør også vurdere avgiftsnivået opp mot nivået hos ”broderfolket”. Det er bra og på tide. Vi bør ha som mål å gjere eksporten av avfallet minst mogeleg. Dei siste åra har regjeringa satsa store pengar på oppbygging av fjernvarmeanlegg som skal gjere avfallsforbrenning til varme i dei tusen heimar. Det er på tide å stoppe trailerkolonnane til Sverige, og ta ansvar for vårt eige avfall.

Den store folkeveksten verda står ovanfor er eit av vår tids store utfordringar. Vi må rekne med ei auke i tal menneske på jorda med nær 50% dei komande tiåra. Alle desse skal i likskap med resten av oss ha mat og energi. Dei skal forbruke og dei skal forsøple, akkurat som vi andre og dette skal skje parallelt med at verda arbeider seg ut av finanskrisa – og med to langt meir alvorlege overliggande krisene – klimakrisa og matkrisa – som realitet. Ingen tvil om at utfordringane er formidable.

Metodar for å møte raskt aukane folketal varierer. Kinas 1-barnspolitikk har vore drastisk, og har hatt enorme kostnader for enkeltpersonar. På berre 22 år, fall fødselsraten i Iran frå 7 i 1984, til 1.9 i 2006. Utdanning av kvinner er ei stor del av forklaringa. I Mexico og Etiopia har uskuldige tiltak som påverknad gjennom såpeseriar vore effektive.

- We need to take action, sa ein engasjert utanriksminister Hillary Clinton då sikkerhetsrådet onsdag vedtok ein ny resolusjon i kampen mot overgrep mot kvinner og born i krig og konflikt.

I ein krigssituasjon er det ofte dei som ikkje er direkte deltakande i krigshandlingane som betalar den høgaste prisen. Seksuelle overgrep mot kvinner og born i dei mange krigane og konfliktene vi har rundt i verda er tiltakande. Det er skremande nok ein aukande tendens til at det er systematiske overgrep. Voldtekt blir brukt som våpen for å bryte ned familiar og lokalsamfunn. Slike overgrep kan vanskeleggjere varig fredsbygging.

Mugabe ser opp og fram mot talarstolen – snart skal han halde innlegget sitt i den forsamlinga som samlar alle verda sine leiarar. Situasjonen for sitt eige folk, demokratiet og ytringsfridomen i Zimbabwe blir nok ikkje det store temaet.

Det er viktig at vi klarar å sjå lenger enn vår eigen dørstokk – og eg håpar vi også i framtida vil ta mål av oss til å vere ein stor bidragsytar internasjonalt. Ikkje fordi vi må – men fordi vi som medmennesker er samde om at det er riktig!

Den beste grobotnen for hat, fordommar og mistru er mangel på møteplassar, debatt og dialog. FN er den møteplassen verda har oppretta nettopp for å forebygge konflikt gjennom dialog. Vi må sikre at vi nyttar denne debattarenaen til å møte argument med argument og ikkje gjennom å forlate dialogen og halde for øyra.

Møtet på tirsdag kan bidra til at verdsleiarane kjem med nye ambisiøse posisjonar for å avgrense oppvarminga. Lukkast dei i det er vi kanskje endå nærare ei ny klimaavtale i København.

”Klimaet havna i skuggen”, var Naturvernforbundets kommentar til valresultatet. ”Veljarane forstod ikkje alvoret i klimakrisa”, hevdar Haltbrekken. Det er ei alt for enkel analyse.

I ei undersøking gjort av Synovate, svarte 24% av veljarane at miljø var viktigast når dei skulle velje parti. Berre skule og utdanning var viktigare. Ikkje sidan 1989, tre år etter Tjernobyl-ulukka, har miljø vore like viktig.

Under valet i Afghanistan intervjua Dagbladet ei vennegjeng som stod 50 meter unna vallokalet i Kabul. På spørsmål om kvifor dei stod så langt unna, svarte dei at dei fyst ville sjå om dei som stod fremst i køen fekk avgje stemma si trygt. ”Viss noko skjer med vallokalet, vil vi ikkje stå for nære”, sa dei.

Dei hadde grunner til å vere forsiktige. Avisene har strøymd over av rapportar om vallokalar som vart sett fyr på, menneskje som blei hengd berre fordi dei røysta, og folk som har fått både fingre, nase og øyre skorne av, berre fordi dei ville røyste. Mange afghanarar vart skremd frå å nytte røysteretten sin – men viktigast er det at mange ikkje let seg skremme.

Dagbladet hadde forrige fredag ein artikkel på temaet korleis det er å være den einaste homofile i bygda. Eg veit ikkje om det er grunn til å hevde at det er verre å leve som homofil i distrikta enn i byane – men det er eit faktum at mange homofile vel å flytte til byen. Noko av grunnen er vel sjansen for å finne andre i same situasjon.

Det mest alvorlege artikkelen tok opp er kor vanleg det er med truslar og vald mot homofile.

Helge Lund får meg til å tenke på Rock Hudson. Ikkje fordi dei både er høge og mørke, og har utsjånaden med seg – men fordi dei begge reklamerar for feil produkt.

I Aftenposten fredag 4. september, har Helge Lund eit flammande innlegg for oljesand. ”Vi trenger oljesand!”, skriv han, og grunngjev det med den forventa auken i verdas energi-etterspørsel. Han skriv riktig nok at oljesandprosjektet har betydelige utfordringar. Der kan han vanskeleg seiast imot. Om 10 år, vil prosjektet sleppe ut like mykje CO2 som heile den norske bilparken. I tillegg kjem ei rekke andre miljøproblem.

Dagbladet og Dagens Næringsliv har advart mot ein komande oljekrise. ”Om åtte år er det slutt på olja”, skreiv Dagbladet, mens DN varsla ei omfattande oljekrise.

At olja kjem til å ta slutt, er det ingen tvil om. Om det skjer om 8, 20 eller 30 år, endrar likevel ikkje det faktum at vi må ut av den fossile tidsalder – og det må skje fort.

Den norske kraftproduksjonen er rein. Ca 60% av energien vi brukar, kjem frå utsleppsfri kraft – i hovudsak vasskraft. Det er bra, men ikkje bra nok. Vi treng ny fornybar kraft til å erstatte fossilt drivstoff på bilar, og til å kunne elektrifisere sokkelen. Det vil gje kutt i klimagass-utsleppa som verkeleg monnar.