Rapporten Klimakur 2020 vart presentert 17. februar, og fyste foredragshaldar nådde knapt ned frå talarstolen før dei første artiklane kom på nettavisene. Spørsmålet ”Vil DU betale 25 kr literen for bensin for å redde klimaet?” var eit gjennomgangstema, og fokus har langt på veg vore på kor mykje kuren vil koste for kvar av oss. Men klimakur var mykje meir enn det.

Fyst og fremst må det understrekast at Klimakur er ei samling virkemiddel vi politikare kan velje frå. Nokre vil bli gjennomført, og nokre kjem vi til å velje bort. Den solide rapporten viser kva dei ulike tiltaka vil koste. Det vi ikkje kjem utanom, er at vi må gjere det som trengs for å redde klimaet.

Prisen på klimakuren må setjast i perspektiv. SSB har rekna ut at tiltaka som trengs, vil koste rundt rekna tre kronar per nordmann per dag. Prisen på å la klimaendringane gå sin gang, er derimot særs vanskeleg å fastsetje. 3 kroner har vi vel gjerne råd til for å sikre etterkomarane våre dei same klimatiske levevilkåra som oss sjølve?

I går vart NHOs årskonferanse gjennomført – med tittelen ”Smartere vekst”. Utfordringane står i kø: vi treng ei kur mot alt frå finanskrise, til aukande sjukefråvær og klimakrise.

Eg tvilar ikkje på NHOs ynskje om å få økonomien tilbake på føtene. Eg trur derimot ikkje dei skal få ansvaret for å få ned jorda sin feber.

Noreg bør lansere ein internasjonal Tobinskatt både som eit middel for å hindre framtidige finanskriser, og for å hjelpe verda ut av klimakrisa.

Nå går Gordon Brown, Angela Merkel og Nicholas Sarkozy i spissen for ei skatteleggjing av dei internasjonale finans- og valutamarknadene. Samstundes er ei finansiering av utsleppskutt i utviklingsland eit av dei viktigste hindra for ei klimaavtale i København. Tida er inne for å bruke inntektene av ein internasjonal Tobin skatt på valutahandel til å gjennomføre utsleppskutta i u-land.

Avfall, søppel eller boss som vi kallar det på Vestlandet er, til tross for sitt noko frynsete rykte, ein stor ressurs. Likevel sender vi stadig meir av det over svenskegrensa. Ikkje fordi vi har lurt svenskane til å ta over det vi kastar her i landet, men fordi svenskane har vore hakket lurare enn oss, og gjer no gode pengar på vårt avfall. Varme og straum i svenska heimar kjem no direkte frå våre bananskal, tome chipsposar og gamle møblar.

Den raudgrøne regjeringa varslar no ein gjennomgang av rammevilkåra for norsk avfallsnæring, både når det gjeld miljø og samfunnsøkonomi. Gjennomgangen bør også vurdere avgiftsnivået opp mot nivået hos ”broderfolket”. Det er bra og på tide. Vi bør ha som mål å gjere eksporten av avfallet minst mogeleg. Dei siste åra har regjeringa satsa store pengar på oppbygging av fjernvarmeanlegg som skal gjere avfallsforbrenning til varme i dei tusen heimar. Det er på tide å stoppe trailerkolonnane til Sverige, og ta ansvar for vårt eige avfall.

Den store folkeveksten verda står ovanfor er eit av vår tids store utfordringar. Vi må rekne med ei auke i tal menneske på jorda med nær 50% dei komande tiåra. Alle desse skal i likskap med resten av oss ha mat og energi. Dei skal forbruke og dei skal forsøple, akkurat som vi andre og dette skal skje parallelt med at verda arbeider seg ut av finanskrisa – og med to langt meir alvorlege overliggande krisene – klimakrisa og matkrisa – som realitet. Ingen tvil om at utfordringane er formidable.

Metodar for å møte raskt aukane folketal varierer. Kinas 1-barnspolitikk har vore drastisk, og har hatt enorme kostnader for enkeltpersonar. På berre 22 år, fall fødselsraten i Iran frå 7 i 1984, til 1.9 i 2006. Utdanning av kvinner er ei stor del av forklaringa. I Mexico og Etiopia har uskuldige tiltak som påverknad gjennom såpeseriar vore effektive.

- We need to take action, sa ein engasjert utanriksminister Hillary Clinton då sikkerhetsrådet onsdag vedtok ein ny resolusjon i kampen mot overgrep mot kvinner og born i krig og konflikt.

I ein krigssituasjon er det ofte dei som ikkje er direkte deltakande i krigshandlingane som betalar den høgaste prisen. Seksuelle overgrep mot kvinner og born i dei mange krigane og konfliktene vi har rundt i verda er tiltakande. Det er skremande nok ein aukande tendens til at det er systematiske overgrep. Voldtekt blir brukt som våpen for å bryte ned familiar og lokalsamfunn. Slike overgrep kan vanskeleggjere varig fredsbygging.

Tysdag samlast meir enn 100 av verdas statsleiarar i New York for å drøfte global oppvarming og klimaendringane verda står ovanfor. Blant dei som møter er den amerikanske presidenten Barack Obama, Kina sin statsleiar Hu Jintao, Japan sin nyvalde statsministerYukio Hatayama og vår eigen Jens Stoltenberg.

Etter ei heftig loddtrekning blant oss som er i den norske FN-delegasjonen, var det mellom anna FrP sitt medlem i delegasjonen som gjekk av med ein plass i møtet. Kanskje like greit. For det er eit paradoks at Norges nest største parti framleis vel å halde seg kritisk til FN sitt forskarpanel sine advarslar.

Medan statsleiarane for dei mektigaste nasjonane i verda samlast for å drøfte korleis ein kan avgrense auka i temperaturen til 2 grader, vel altså FrP framleis å bruke energien på å så tvil om konklusjonane.

Dei om det. For Senterpartiet handlar klimatrusselen om 2 av dei viktigaste prinsippa i vår politikk. Forvaltartanken og føre vàr-prinsippet. “Vi har ikkje arva kloden av forfedra våre, vi lånar den av etterkomerane våre” er ei god setning som minner oss om den viktige forvaltar-tanken.

Gjennom alle tider og generasjonar har folk vore opptatt av å sikre den neste generasjonen minst like gode livstilhøve som ein sjølv hadde. For vår generasjon handlar dette i høgste grad om miljø. Kombinert med prinsippet om å vere føre vàr, må dette resultere i at vi handlar på bakgrunn av dei alvorlege forskingsrapportane som no er framlagt, og går frå det fossile til det fornybare energisamfunnet.

Møtet på tirsdag kan bidra til at verdsleiarane kjem med nye ambisiøse posisjonar for å avgrense oppvarminga. Lukkast dei i det er vi kanskje endå nærare ei ny klimaavtale i København.

”Klimaet havna i skuggen”, var Naturvernforbundets kommentar til valresultatet. ”Veljarane forstod ikkje alvoret i klimakrisa”, hevdar Haltbrekken. Det er ei alt for enkel analyse.

I ei undersøking gjort av Synovate, svarte 24% av veljarane at miljø var viktigast når dei skulle velje parti. Berre skule og utdanning var viktigare. Ikkje sidan 1989, tre år etter Tjernobyl-ulukka, har miljø vore like viktig.

Under valet i Afghanistan intervjua Dagbladet ei vennegjeng som stod 50 meter unna vallokalet i Kabul. På spørsmål om kvifor dei stod så langt unna, svarte dei at dei fyst ville sjå om dei som stod fremst i køen fekk avgje stemma si trygt. ”Viss noko skjer med vallokalet, vil vi ikkje stå for nære”, sa dei.

Dei hadde grunner til å vere forsiktige. Avisene har strøymd over av rapportar om vallokalar som vart sett fyr på, menneskje som blei hengd berre fordi dei røysta, og folk som har fått både fingre, nase og øyre skorne av, berre fordi dei ville røyste. Mange afghanarar vart skremd frå å nytte røysteretten sin – men viktigast er det at mange ikkje let seg skremme.

Dagbladet hadde forrige fredag ein artikkel på temaet korleis det er å være den einaste homofile i bygda. Eg veit ikkje om det er grunn til å hevde at det er verre å leve som homofil i distrikta enn i byane – men det er eit faktum at mange homofile vel å flytte til byen. Noko av grunnen er vel sjansen for å finne andre i same situasjon.

Det mest alvorlege artikkelen tok opp er kor vanleg det er med truslar og vald mot homofile.

Helge Lund får meg til å tenke på Rock Hudson. Ikkje fordi dei både er høge og mørke, og har utsjånaden med seg – men fordi dei begge reklamerar for feil produkt.

I Aftenposten fredag 4. september, har Helge Lund eit flammande innlegg for oljesand. ”Vi trenger oljesand!”, skriv han, og grunngjev det med den forventa auken i verdas energi-etterspørsel. Han skriv riktig nok at oljesandprosjektet har betydelige utfordringar. Der kan han vanskeleg seiast imot. Om 10 år, vil prosjektet sleppe ut like mykje CO2 som heile den norske bilparken. I tillegg kjem ei rekke andre miljøproblem.

Dagbladet og Dagens Næringsliv har advart mot ein komande oljekrise. ”Om åtte år er det slutt på olja”, skreiv Dagbladet, mens DN varsla ei omfattande oljekrise.

At olja kjem til å ta slutt, er det ingen tvil om. Om det skjer om 8, 20 eller 30 år, endrar likevel ikkje det faktum at vi må ut av den fossile tidsalder – og det må skje fort.

Den norske kraftproduksjonen er rein. Ca 60% av energien vi brukar, kjem frå utsleppsfri kraft – i hovudsak vasskraft. Det er bra, men ikkje bra nok. Vi treng ny fornybar kraft til å erstatte fossilt drivstoff på bilar, og til å kunne elektrifisere sokkelen. Det vil gje kutt i klimagass-utsleppa som verkeleg monnar.

Vi treng meir grøn kraft. Avtalen om grøne sertifikat er først og fremst godt nytt for klimaet. Målet er at avtalen skal syte for utbygging av 12-13 Twh fornybar el-kraft i Noreg i perioden 2010-2020. Det svarer til forbruket i 600 000 – 650 000 husstandar i Noreg.

Venstrepolitikar Alfred Bjørlo går i eit lesarbrev i Firda til angrep på Liv Signe og Senterpartiet som han meiner ikkje tek debatten om folketalsutvikling på alvor. Det ville i så fall vore oppsiktsvekkande.

Senterpartiet har alltid vore opptatt av korleis folketalet utviklar seg og kjempa mot sentralisering av makt, kapital og buseting som i stadig større grad samlar seg i Oslogryta. Senterpartiet sin kritikk av Georg Arnestad er ikkje at den gamle arbeiderpartimannen før kvart val står fram og gjev Senterpartiet skulda for alt som er vondt og vanskeleg – men at han tek av seg arbeiderpartihatten/skribenthatten og uttalar seg som forskingsleiar når han gjer det.

Fredag vart Lutelandet Offshore sine planar presentert. Dei er godt nytt, både for arbeidsplassar på kort sikt, og for næringsutvikling i framtida. Satsinga på Lutelandet kjem samstundes med fleire positive oppslag om satsingar i fylket vårt som gjev nye arbeidsplassar og auka kunnskapsmiljø.

I Flora har offshoreaktiviteten auka og i Måløy skjer det spennande ting innan fornybar energi. Eg kunne holde fram med å nemne mellom anna Svelgen, Høyanger, Årdal, Nordfjordeid, Førde og Stryn der det alle stader er nye spennande satsingar på gang innan dette feltet. Vonleg er dette med å styrke ein trend med positiv folketalsutvikling som vi no er inne i.

I dag inviterte Bellona, i samarbeid med Senterpartiet, til høyring på Stortinget. Temaet var Bellonas klimaplan for Noreg, og kva posisjonar Noreg skal ha i dei internasjonale klimaforhandlingane.

Sidan FNs klimapanel la fram si rapport, har det knapt kome ei einaste positiv klimanyhende. Snarare tvert om. Isen smeltar fortare enn dei mest alvorlege anslaga. Havet kjem til å stige endå meir enn vi trudde for kort tid sidan. Jorda tek ikkje opp like mykje CO2 lengre som vi hadde rekna med. Det einaste positive i eit temmelig dystert bilete, er at det er mogleg å gjere noko med det.

-"Borgerlige" partier er mest næringsvennlige, seier NHO i partibarometeret dei har laga til stortingsvalet. For å kome til den konklusjonen, må ein sjå verda gjennom Aker Brygge-briller med sterk styrke.

NHO etterlysar eit klima for verdiskaping. Eit av standpunkta Senterpartiet får kritikk for, er at vi ikkje ønskjer oljeboring i Lofoten, Vesterålen og på Møreblokkene. Motsatt får til dømes Høgre skryt for å ville opne for oljeverksemd i alle lovande område utanfor Nord-Noreg. Slikt blir det verken godt klima eller god verdiskaping i fiskerinæringa av.

Sogn og Fjordane eit flott fylke å flytte til, eller flytte tilbake til. Tendensen har vore at ungdom reiser til andre fylker for å studere, og mange flyttar aldri attende. Dette til tross for at ei undersøking gjort for Framtidsfylket AS viser at 80 % av Sogn og Fjordingar som ikkje er busette i fylket, kan tenkje seg å flytte tilbake. Fylket har store moglegheiter – med fantastisk natur, gode lokalsamfunn og tilveksande byar. Det er fleire fylker som er i same situasjon. Og som har same utfordringa – folketalet flatar ut, eller går til og med attende nokon stader.

Ein treng ikkje vere statsvitar for å finne grunnaer til denne tendensen. Eg trur at ein av hovudgrunnane til denne utviklinga er for lite kunnskap blant unge om kva utval av arbeidsplassar som fins i fylket, og kanskje: for liten variasjon i arbeidstilbodet samanlikna med andre fylker. Jobb er grunnleggande viktig – ein jobb som ein kan trivast i og som gir utfordringar. Utan jobb er det heller ikkje aktuelt eller interesse for å ta med flyttelasset sitt tilbake til heimstaden.